Lajmet e fundit
E Stone thotë se ka ardhur në Florida për shkak të sulmeve nga peshkaqenët, ndonëse thotë se ndihet i frikësuar skajshmërisht.
Vitin që po e lëmë pas, ka pasur shumë tituj të shumtë lajmesh për “sulme” nga peshkaqenët. Përgjatë bregut lindor të ShBA-së, notues dhe serferë janë ballafaquar me ta. Disa vetëm i kanë parë, por ka pasur edhe kafshime – dhe një person ka vdekur.
ShBA-ja ka qenë lider botëror për një kohë të gjatë i sulmeve të paprovokuara nga peshkaqenët.
Por disa prej këtyre “ndeshjeve” kanë ndodhur në zona ku peshkaqenët zakonisht nuk shihen. Duket se kanë dalë nga habitati i tyre i zakonshëm.
Gjatë dy verave të fundit, së paku 13 notues janë raportuar të jenë kafshuar në ujërat e Shtetit të Nju-Jorkut – më shumë se totali i numrit të kafshimeve në histori të Nju-Jorkut para vitit 2022. Pra, çfarë po ndodhë?
Konsensusi mes ekspertëve të peshkaqenëve, shkencëtarëve dhe ambientalistëve është se lëvizjet e peshkaqenëve dhe sjelljet e njerëzve me gjasë po evoluojnë për shkak se ambienti ynë po ndryshon. Për më tepër, një ndryshim në modelet e lëvizjes së peshkaqenëve rrezikon mbijetesën e tyre dhe shëndetin e oqeaneve tona.
A do të jetë 2024 një tjetër vit me tituj të shumtë për kafshime peshkaqenësh?
Përtej titujve për sulme, ekziston edhe një dëshirë e përbashkët për të përmirësuar reputacionin e peshkaqenëve. Ekspertët pajtohen: “Jaws”, një film i vitit 1975 mbi një peshkaqen vrasës, është gjëja më e keqe që i ka ndodhur kësaj krijese të cilën e njohin dhe e duan.
Dhe gazetari Stone thotë se kjo e ka detyruar atë të futet në ujërat e ngrohta të dhjetorit në bregdetin e Floridas. Thotë se do të zbulojë se larg nga të qenit vrasës të njerëzve siç i portretizon Hollivudi, peshkaqenët janë të turpshëm dhe madhështorë, për aq sa nuk i trembni, transmeton Klankosova.tv.
Efekti “Jaws”
Ekipi nga “Florida Shark Diving” ka leje për të përdorur karrem për të tërhequr peshkaqenët. Janë hulumtues por edhe guida, që edukojnë publikun rreth peshkaqenëve.
Peshkaqenët janë të turpshëm, prandaj edhe ekipi që mori këtë mision hedh mish peshku nga pjesa anësore e barkës së tyre të vogël për të tërhequr peshqit: zëri i peshkut tërheq pastaj peshkaqenët.
Efekti arrihet për më pak se një minutë. “Peshkaqeni jonë i parë dem shfaqet”, thotë kapiteni Johnny. “Ja ku po vjen ajo!”.
E gazetari Stone përballet për herë të parë me një krijesë të tillë nga kaq afër. Guida Jordan futet e para, duke zbritur me gjentilesë nga pjesa anësore e barkës. Radhën e ka Stone.
Ai i vendos pajisjet për zhytje dhe futet në ujë.
Dhe Stone sheh peshkaqenët poshtë tij. Tre peshkaqenë dema, të cilët thotë se ishin të kujdesshëm nga ai, aq sa edhe ai ishte i kujdesshëm ndaj tyre. Ai përshkruan këtë përvojë si një ndër momentet më të paharrueshme.
Ai thotë se peshkaqenë gjigandë notonin rreth tij – dhe s’donin që ta hanin.
Dhe këtu thotë Stone se e kuptoi se përse ata që i studiojnë peshkaqenët përdorin termin “takim” e jo “sulm”. Peshkaqeni kurrë nuk niset me idenë për të sulmuar një njeri, thonë ata. Por, përse po kemi vazhdimisht e më shumë takime me ta?
Është dhjetori dhe ujërat në Florida janë të ngrohta. Më herët këtë vit, ujërat ishin më të ngrohtat prej se kanë filluar matjet.
Në korrik u raportua se temperatura e ujit atje ishte 38 gradë Celsius, ndoshta rekord botëror për temperaturë të sipërfaqes së ujit.
Këto temperatura po na bëjnë që të futemi më shumë në ujëra, por edhe kanë efekt shkatërruar në shëndetin e oqeaneve tona.
Si pasojë e temperaturave të larta, mund të vijë deri te vdekja e koraleve.
Si grabitqarët kryesorë të oqeanit, peshkaqenët janë kritikë në mbajtjen e ekosistemit të ekuilibruar. Nëse popullsia e tyre po zhvendoset ose po zvogëlohet, ka një rënie në zinxhirin ushqimor. Dhe kjo, besojnë shkencëtarët, është ajo që po ndodh.
Popullsia e peshkaqenëve ka rënë në nivel global me 70% mahnitëse gjatë 50 viteve të fundit.
Kjo është kryesisht për shkak të peshkimit të tepërt. Njëqind milionë peshkaqenë vriten çdo vit, sipas WWF. Është një shifër kaq e jashtëzakonshme, saqë Stone thotë se iu desh ta kontrollojë dy herë.
“Shumica e njerëzve nuk e kanë idenë se popullatat e peshkaqenëve në nivel global janë në rënie”, thotë Dr Neil Hammerschlag. “Ata po kërcënohet nga shumë anë”.
Dr Hammerschlag është drejtor i Programit të Kërkimit dhe Konservimit të Peshkaqenëve në Universitetin e Majamit.
“Kërcënimi më i madh ndaj tyre është vrasja përmes peshkimit për pendët e tyre dhe mishin e tyre për konsum njerëzor”, shpjegon ai. “Por tani ata përballen edhe me çështje të tjera: ndotjen, shkatërrimin e habitatit dhe ndryshimin e klimës”.
Ai ka etiketuar peshkaqenë në Florida për dekadën e fundit, duke ruajtur kështu gjurmët e lëvizjeve të tyre për vite me radhë, transmeton Klankosova.tv.
Dr Hammerschlag është një autoritet botëror për peshkaqenë dhe entuziazmi i tij është i dukshëm.
“Këto kafshë janë të kujdesshme. Ata nuk janë ngrënës të njerëzve – ato janë sociale, kurioze dhe karizmatike. Kur jam rreth ndonjë peshkaqeni, por veçanërisht të bardhëve të mëdhenj, të cilët janë kaq të mëdhenj dhe të fuqishëm, thjesht t’i shikosh ata është frymëzuese”.
Peshkaqenët e bardhë të mëdhenj janë subjekt i projektit të fundit kërkimor të Dr Hammerschlag dhe arsyeja pse ai ndodhet në Nova Scotia, Kanada.
“Vendet që historikisht ishin shumë të ftohta për ta po bëhen të përshtatshme dhe kështu ata do të shkojnë atje”, shpjegon ai.
“Vitet e fundit, takimet me ta janë shtuar. Vetëm 15 vjet më parë, nëse do t’i thoshe dikujt: ‘Pashë një peshkaqen të bardhë të madh’, nuk do t'ju besonin. Tani njerëzit po i shohin ato gjatë gjithë kohës. Pra, cila është arsyeja?”
“A po rritet numri i peshkaqenëve të bardhë? Një rritje e popullsisë së gjahut – fokave? Apo është nga ndryshimet drastike në ngrohjen e oqeanit?”
Dr Hammerschlag është në fillim të një projekti që do të marrë vite. Stone thotë të jetë ftuar të dëshmojë fillimin e tij.
Ekipi tashmë ka shkuar në Liverpool, Nova Scotia – 1500 milje në veri të Jupiterit, Florida, ku Stone thotë se u përball ballë për ballë me peshkaqenin e parë. Qyteti i vogël portual kanadez është pika e nisjes për ekspeditat e peshkaqenëve të Atlantikut, projekti kërkimor i Dr Hammerschlag.
Rezulton se për peshkaqenët e bardhë të mëdhenj, kërkohet një kafaz i peshkaqenëve – të paktën për të gjithë përveç Dr Hammerschlag. Ai bën disa rregullime të minutës së fundit në një kafaz të vogël të ndërtuar për këso qëllime, i cili qëndron në pjesën e pasme të varkës.
Është një udhëtim gjysmë ore deri në një shkëmb që shënon pikën ku do të kërkohet për peshkaqenët dhe ai ka një paralajmërim për ne: ne mund të mos i shohim ata në këtë ditë të veçantë. Një uragan në hyrje, i rrallë për këtë pjesë të botës dhe vetë pasojë e ujërave të ngrohta, ndoshta do t'i shtyjë ata thellë, shpjegon ai.
Stone e diskuton edhe me Dr Hammerschlag trashëgiminë e “Jaws”.
“Filmi ka pasur një efekt jashtëzakonisht negativ te peshkaqenët”, thotë Dr Hammerschlag. “Shumica e njerëzve janë të frikësuar dhe i shohin ata si këta peshkaqenë mashtrues që vijnë e thonë, ' do t'ju gjuajmë'. Ata nuk janë fare kështu”.
Dr Hammerschlag ka leje të posaçme nga qeveria rajonale për të përdorur peshqit e ngordhur si karrem për të tërhequr peshkaqenë, ashtu siç bëri ekipi në Florida. Kjo i lejon atij t'i etiketojë ato. Për ta bërë këtë, ai duhet të jetë në ujë, jashtë kafazit.
Etiketa është një kapëse të vogël plastike e bardhë me thumba mbi të. Në kapëse është bashkangjitur një transmetues me një antenë të vogël. Pasi të lidhet me pendën shpinore të peshkaqenit, ai komunikon me një satelit sa herë që peshkaqeni del në sipërfaqe.
Për sa kohë që nuk shkëputet, atëherë mund të transmetojë vendndodhjen e peshkaqenit për vite me radhë.
“Këto studime marrin shumë kohë”, thotë Dr Hammerschlag. “Duhet të mbledhim të gjitha të dhënat, të cilat kërkojnë më shumë kohë, t'i analizojmë dhe t'i shkruajmë”.
Gazetari Stone thotë se brenda kafazit, është një përvojë shqetësuese. Uji në Kanada është i turbullt, asgjë si detet e kristalta në Florida. Nëse një peshkaqen i bardhë i madh del nga thellësia, atëherë do të jetë shumë më e vështirë të dallohet.
Megjithatë, si në Florida, uji është jashtëzakonisht i ngrohtë. Është e vështirë të besohet se ky është Atlantiku verior.
“Kjo pjesë e botës tani është vendi ku ne po shohim ngrohjen me një ritëm që është më i shpejtë se 99% e pjesës tjetër të oqeanit”, shpjegon Dr Hammerschlag.
“Kërkimet e mia janë duke gjurmuar peshkaqenë, duke përfshirë peshkaqenë tigër, gjë që ka treguar se ka pasur ndryshime të mëdha në shpërndarjen dhe migrimin e tyre jo vetëm për sa i përket vendit ku shkojnë, por kur shkojnë atje”.
Dr Hammerschlag beson se faktorë të shumtë janë në lojë, por ai dëshiron të udhëhiqet nga kërkimet dhe jo nga hamendjet, transmeton Klankosova.tv.
“Ju keni burimin e gjahut të tyre, fokat, të cilat janë mbrojtur shumë dhe janë duke u rikuperuar në numër. Dhe më pas ju keni ndryshim të kushteve të ujit – temperaturës. Është e rëndësishme të kuptojmë se si ato lloj ndryshimesh mjedisore mund të ndryshojnë se ku shkojnë këto kafshë dhe sa kohë kalojnë atje”.
Durimi i kërkuar për këtë lloj kërkimi, për të mos përmendur financimin, është i jashtëzakonshëm.
“Ne po e financojmë këtë përmes shkencës qytetare”, thotë Dr Hammerschlag. “Publiku po paguan për privilegjin për t'u bashkuar me ekipin tonë hulumtues dhe të ketë mundësinë të shohë këto kafshë të pabesueshme në natyrë”.
“Por lufta më e madhe me këtë lloj pune është gjetja e këtyre kafshëve të pakapshme në radhë të parë”.
Stone thotë se ai ka të drejtë pasi kjo nuk ishte dita e tyre. Ata nuk panë asnjë peshkaqen të bardhë të madh. Por një ditë më parë dhe një ditë më pas, Dr Hammerschlag i pa ata. Pamjet e tij, nga kamerat e varura nën varkë, janë të jashtëzakonshme.
Pyetjet që kërkojnë përgjigje
E çka pra me gjithë ato “sulme” të peshkaqenëve? Çfarë i shkakton ato?
Nuk ka asnjë përgjigje të qartë, thotë Dr Hammerschlag.
“Është ende relativisht e rrallë, kështu që nuk ka shumë pika të dhënash. Ne jemi duke përjetuar temperatura të shpejta të ngrohjes së oqeanit që janë të paprecedentë dhe që ka të ngjarë të ndryshojnë lëvizjet e peshkaqenëve. Kjo gjithashtu po bën që më shumë njerëz të qëndrojnë në ujë”:
“Rritja e temperaturës së ujit mund të ndikojë në ushqimin e peshkaqenëve. Mund ta sjellë atë më afër bregut. Mund të ndryshojë vendin ku shkon ushqimi i peshkaqenëve, gjë që mund të ndryshojë vendin ku shkojnë peshkaqenët”.
Gazetari Stone thotë se udhëtimi i tij nga Florida në Kanada e ka mësuar shumë.
“Njerëzit po hasin më shumë peshkaqenë. Po mësoj se më shumë jemi ne kërcënim për ta, sesa që ata janë për ne. Mos harroni atë statistikë se sa vriten çdo vit - 100 milionë. Zgjerimi dhe ndryshimi i habitatit të tyre është një tregues i ngrohjes së ujërave. Grabitqari i majës së oqeanit e mban ekosistemin të ekuilibruar dhe detet tona të shëndetshme. Tani ata po na tregojnë se si po ndryshon klima jonë, shpejt”, përfundoi gazetari Mark Stone, korrespodent nga ShBA-ja për “SkyNews”. /Klankosova.tv
