Cilësia e ajrit e rënduar në Kosovë, por si ndikon kjo në shëndetin e njeriut?

Jemi në prag të sezonit të dimrit, dhe me fillimin e kësaj stine edhe ajri rëndohet, por jo për shkak të dimrit si stinë, por nga faktorë të shumtë klimatikë. Eksperti i cilësisë së ajrit në Institutin Hidrometeorologjik të Kosovës, Shkumbin Shala, ka thënë për Klankosova.tv, se nga analiza e të dhënave për muajin nëntor 2022, janë vërejtur tejkalime të standardeve të lejuara në këto komuna: Gjilan 3 raste, Mitrovicë 6 raste, Obiliq 8 raste, Pejë 3 raste dhe Prishtinë 9 raste. Kjo i bie që në këto komuna, për shembull në Prishtinë, standardi i ndotjes së ajrit është tejkaluar 9 herë. “Në Obiliq është regjistruar vlera me e lartë për muajin nëntor, e cila ishte 76.5 µg/m3 për parametrin PM10. Ndërsa sipas standardeve, vlera e lejuar për PM10 është 50 µg/m3 mesatare ditore. Ndërsa parametrat e tjerë që monitorohen nuk kanë tejkalim të vlerave të lejuara”, tha Shala. Shala tutje tregoi se cilët janë ndotësit kryesorë të ajrit, duke përmendur ngrohjen e shtëpive, përfshirë gatimin, e termocentralet dhe instalimet e mëdha industriale. “Sipas raportit vjetor për gjendjen e mjedisit, këta janë faktorët më të mëdhenj; Djegiet e vogla - ngrohja e shtëpive (përfshirë edhe gatimin), shërbimet publike dhe bizneset; Transporti: rrugët dhe aviacioni, Industria: termocentralet dhe instalimet e mëdha industriale, Bujqësia, Deponitë (Mbeturinat), Minierat dhe guroret dhe Burimet natyrore (pyjet)”, tha eksperti. Por, si ndikon ajri i ndotur në shëndetin e njeriut? Pulmologu i njohur, Besim Morina, ka thënë për Klankosova.tv, se ndotja e ajrit veçanërisht prek sistemin e frymëmarrjes, dhe se efektet e ndotjes shfaqen në formë të çrregullimeve të funksionit të mushkërive. “Ndotja e ajrit mund t’i prekë të gjitha organet tona, por veçanërisht sistemi jonë i frymëmarrjes është më i ekspozuari ndaj veprimit të dëmshëm të ndotësve. Efektet e ndotjes shfaqen në formë të çrregullimeve të funksionit të mushkërive, përkeqësimit të sëmundjeve pre-ekzistuese të frymëmarrjes dhe shfaqjes se simptomave të ndryshme te personat paraprakisht të shëndoshë”. Morina tutje shtoi se persona më të ndjeshëm janë ata me sëmundje kronike, si me Astmë bronkiale. “Personat më të ndjeshëm janë pikërisht ata me probleme kronike respiratore, si ata me Astmë bronkiale, Bronkit kronik apo emfizemë. Këta mund të përjetojnë një përkeqësim të sëmundjes së tyre”, tha pulmologu. Ndërkohë, Morina tha se gjatë muajve të ftohtë dhe kur ajri është më i ndotur, ka rritje të pacientëve që kërkojnë ndihmë mjekësore. Madje ai shtoi se këtij grupi të personave iu rekomandohet që ta zvogëlojnë kohën e ekspozimit në ajër të ndotur. “Gjatë muajve të ftohtë të vitit kur edhe ndotja është më e lartë vërehet një rritje e pacientëve që kërkojnë ndihmë mjekësore apo edhe rritje edhe të hospitalizimeve. Këtij grupi të personave iu rekomandohet që ta zvogëlojnë kohën e ekspozimit në ajrin e ndotur, duke i evituar lëvizjet jashtë në orët me ndotjen më të lartë, apo qëndrimin jashtë qyteteve për një periudhë kohore”, tha mjeku. Faqja zyrtare e Institutit Hidrometeorologjik të Kosovës, tregon se cilësia e ajrit gjatë 30 ditëve të fundit ishte gati 30 për qind në nivelin e "dobët", mbi 44 për qind në nivelin e "kënaqshëm", ndërkohë 3.1 për qind të kohës ajri ishte i cilësisë "shumë të dobët". Sa i përket tërë Kosovës, sipas IHMK-së, në 36.8 për qind të kohës gjatë 30 ditëve të fundit ajri ishte i "dobët", ndërsa 44.1 për qind të kohës i "kënaqshëm". Se ajri është i ndotur ditëve të fundit në Kosovë, e tregojnë edhe të dhënat e Ambasadës Amerikane në Kosovë, që monitoron cilësinë e ajrit në disa pika nëpër Kosovë. Sipas faqes zyrtare, sot cilësia e ajrit është në nivel mesatar, megjithatë ditëve të kaluara ka qenë "i pashëndetshëm". Sipas matësve globalë të cilësisë së ajrit, Kosova shpesh ka kryesuar listën për të keq. /Klankosova.tv