Çka zbuluan tre shkencëtarët që fituan Nobelin për Kimi? (VIDEO)

Çmimi Nobel në Kimi 2022 ka të bëjë me lehtësimin e proceseve të vështira. Barry Sharpless dhe Morten Meldal kanë hedhur themelet për një formë funksionale të kimisë – kiminë e klikimit – në të cilën blloqet ndërtuese molekulare bashkohen shpejt dhe me efikasitet. Carolyn Bertozzi e ka çuar kiminë e klikimeve në një dimension të ri dhe ka filluar ta përdorë atë në organizmat e gjallë. Kimistët janë shtyrë prej kohësh nga dëshira për të ndërtuar molekula gjithnjë e më të komplikuara. Në kërkimet farmaceutike, kjo shpesh ka përfshirë rikrijimin artificial të molekulave natyrore me veti medicinale. Kjo ka çuar në shumë ndërtime molekulare të admirueshme, por këto në përgjithësi kërkojnë kohë dhe janë shumë të kushtueshme për t'u prodhuar. “Çmimi i sivjetshëm në Kimi merret me çështjet që nuk i ndërlikojnë shumë, por punon me atë që është e lehtë dhe e thjeshtë. Molekulat funksionale mund të ndërtohen edhe duke marrë një rrugë të drejtpërdrejtë”, thotë Johan Aqvist, kryetar i Komitetit Nobel për Kimi. Barry Sharpless – i cili tani po i jepet çmimi i dytë Nobel në Kimi –rreth vitit 2000, ai shpiku konceptin e kimisë së klikimeve, e cila është një formë e kimisë e thjeshtë dhe e besueshme, ku reagimet ndodhin shpejt dhe shmangen nënproduktet e padëshiruara. Menjëherë më pas, Morten Meldal dhe Barry Sharpless – të pavarur nga njëri-tjetri – prezantuan atë që tani është xhevahiri i kurorës së kimisë së klikimeve: cikloaddicionin azid-alkin i katalizuar nga bakri. Ky është një reaksion kimik elegant dhe efikas që tani është në përdorim të gjerë. Ndër shumë përdorime të tjera, ai përdoret në zhvillimin e farmaceutikëve, për hartimin e ADN-së dhe krijimin e materialeve që janë më të përshtatshme për qëllimin. Carolyn Bertozzi e çoi kiminë e klikimeve në një nivel të ri. Për të hartuar biomolekulat e rëndësishme, por të pakapshme në sipërfaqen e qelizave - glikanet - ajo zhvilloi reaksione klikimi që funksionojnë brenda organizmave të gjallë. Reaksionet e saj bioortogonale zhvillohen pa prishur kiminë normale të qelizës. Këto reagime tani përdoren globalisht për të eksploruar qelizat dhe për të gjurmuar proceset biologjike. Duke përdorur reaksione bioortogonale, studiuesit kanë përmirësuar shënjestrimin e barnave farmaceutike të kancerit, të cilat tani janë duke u testuar në provat klinike. Kimia e klikimeve dhe reaksionet bioortogonale e kanë çuar kiminë në epokën e funksionalizmit. Kjo po sjell përfitimin më të madh për njerëzimin. https://www.youtube.com/watch?v=-Ch3VJhIbH4