Në vitet e fundit, vetëm disa dhjetëra dezertorëve nga ushtria ruse u është dhënë azil politik në Bashkimin Evropian.

Megjithatë, nëse udhëheqësit e tetë vendeve të BE-së, të cilët kanë kërkuar rregulla më të rrepta për vizat për të gjithë rusët që kanë marrë pjesë në luftën në Ukrainë, e arrijnë qëllimin e tyre, Evropa mund të mos jetë më një opsion.

Më herët këtë muaj, tetë shtete anëtare të BE-së i bënë thirrje publikisht udhëheqjes së bllokut të shtrëngojë rregulloret e vizave për qytetarët rusë që shërbyen në luftën e vendit në Ukrainë. Në një letër drejtuar Presidentit të Këshillit Evropian António Costa dhe Presidentes së Komisionit Evropian Ursula von der Leyen, udhëheqësit, përfshirë kancelarin gjerman Friedrich Merz dhe kryeministrin polak Donald Tusk, paralajmëruan se lufta po krijonte rreziqe afatgjata të sigurisë së brendshme për zonën e lëvizjes së lirë të Shengenit dhe argumentuan se pasi të demobilizohen ose të largohen nga zona e luftës, ushtarët rusë mund të përpiqen të udhëtojnë në BE, ku ata potencialisht mund të kontribuojnë në një rritje të krimit të organizuar dhe të dhunshëm.

“Individët që kanë marrë pjesë në luftë si pjesë e forcave të armatosura të shtetit agresor paraqesin rreziqe serioze për sigurinë e brendshme, duke përfshirë krimin e dhunshëm, rrjetet e krimit të organizuar, lëvizjet ekstremiste ose aktivitetin shtetëror armiqësor në kontekstin më të gjerë të veprimit hibrid të Rusisë”, thuhej në letër. “Midis tyre, ka më shumë se 180,000 kriminelë të dënuar më parë që u rekrutuan nga burgjet ruse dhe u dërguan në front.”

Në fakt, numri i vizave që u lëshohen qytetarëve rusë vazhdon të rritet pavarësisht luftës në Ukrainë, me 80% të afërsisht 670,000 aplikimeve për viza Shengen të bëra nga qytetarët rusë vitin e kaluar që janë miratuar, një shifër që i bën rusët një nga pesë kombësitë që kanë marrë numrin më të madh të vizave të BE-së.

“Çdo hyrje mund të ketë pasoja serioze për sigurinë e një Shteti Anëtar ose të të gjithë zonës Shengen”, vazhdonte letra e hapur, përpara se autorët e saj t’i kërkonin Komisionit Evropian të përgatiste “ndryshime të synuara” në Kodin e Vizave të BE-së “ose instrumente të tjera të përshtatshme me qëllim mundësimin e një qasjeje të koordinuar evropiane”.

Megjithatë, BE-ja ka shtrënguar ndjeshëm aksesin në bllok për qytetarët rusë që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Moska në vitin 2022, dhe shumica e vizave Shengen tani lëshohen për periudha më të shkurtra dhe me vlefshmëri më të kufizuar.

Azil tranziti

Rregullat e reja mund ta bëjnë jetën shumë më të vështirë për dezertorët e ushtrisë ruse që kërkojnë strehim në Evropë. Megjithatë, shumë prej tyre fillimisht vendosen në Armeni, vend ku rusët nuk kanë nevojë për vizë apo edhe pasaportë jashtë shtetit për të hyrë.

Oleg Lapshin*, një ish-ushtarak rus që aktualisht jeton në Jerevan pasi ka dezertuar nga ushtria ruse, thotë se iniciativa që po ndërmerret nga udhëheqësit e BE-së do t’u lërë dezertorëve më pak hapësirë ​​për manovrim, megjithëse ai mbetet i bindur se vende të tilla si Armenia do të “vazhdojnë të pranojnë njerëz” edhe nëse Evropa nuk e bën më këtë.

Personeli ushtarak në Rusi në përgjithësi nuk mban pasaporta të huaja — ose nuk u është lëshuar kurrë një e tillë, ose ua kanë dorëzuar autoriteteve kur janë rekrutuar.

“Nëse BE-ja e kufizon plotësisht hyrjen për ata që janë të përfshirë në luftë pa i verifikuar ata, pa një seancë dëgjimore, pa marrë në konsideratë meritat individuale të secilit rast, atëherë kjo është për të ardhur keq. Njerëzit që janë të vetëdijshëm për këtë, por ende dëshirojnë të dezertojnë nga ushtria ruse, do ta marrin këtë parasysh dhe ka të ngjarë të jetë një nga faktorët që i pengon ata të dezertojnë.”

Në të njëjtën kohë, Lapshin pranon se Bashkimi Evropian ka të drejtë “të na konsiderojë të gjithëve si kriminelë dhe të na refuzojë të gjithëve hyrjen”, megjithëse ai thekson se një qasje e tillë nuk do të çonte në asgjë të mirë, pasi qëllimi duhet të jetë inkurajimi i dezertimit me qëllim zvogëlimin e aftësive ushtarake të Rusisë.

Anastasia Burakova, themeluese e The Ark, vëren se personeli ushtarak në Rusi në përgjithësi nuk mban pasaporta të huaja – ose nuk u është lëshuar kurrë një e tillë, ose ua kanë dorëzuar autoriteteve kur janë regjistruar në ushtri. Kjo në mënyrë të pashmangshme luan një rol të rëndësishëm në mënyrën se si dezertorët zgjedhin një vend për të ikur. Qytetarët rusë mund të hyjnë vetëm në Armeni, Kazakistan ose Kirgistan pa pasaportë ndërkombëtare. Megjithatë, dy të fundit janë shumë më pak të sigurta, me një rrezik më të lartë ekstradimi ose rrëmbimi.

“Në kontekstin e dezertorëve, nuk është e lehtë të shkosh diku; njerëzit gjymtojnë veten, duke qëlluar veten në pjesë të trupit të tyre, në mënyrë që të mund të largohen nga fronti nëpërmjet një spitali. Armenia nuk ndërmerr asnjë hap drejt ekstradimit aktual, kështu që qëndrimi atje është më i sigurt, por për shkak të mungesës së një kufiri tokësor, ikja në Armeni është më e vështirë sesa në Kazakistan”, thotë Burakova.

Rruga drejt Evropës

Shumica e dezertorëve ushtarakë janë të vendosur të largohen sa më larg të jetë e mundur nga Rusia dhe kanë tendencë t’i shohin destinacionet e mirënjohura për rusët anti-luftë, si Kazakistani, Kirgistani dhe Armenia, si shumë afër Rusisë, si politikisht ashtu edhe gjeografikisht, për të qenë të sigurt.

Një nga ata që fillimisht iku nga Rusia në Armeni është Alexander Polyakov*, i cili ishte regjistruar në një akademi ushtarake në moshën 18 vjeç pasi nuk ishte në gjendje të financonte arsimin universitar. Pas diplomimit në vitin 2021, Polyakov iu bashkua ushtrisë ruse si ushtar profesionist dhe në fillim të vitit 2022 u dërgua në Krimenë e aneksuar nga Rusia për atë që i ishte thënë se ishin ushtrime ushtarake, por që rezultuan të ishin përgatitje për pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës.

Më 24 shkurt, ai e gjeti veten duke kaluar kufirin ukrainas me njësinë e tij dhe duke qenë në vijën e frontit, ku thotë se e kuptoi menjëherë se ushtria ruse ishte plotësisht e papërgatitur për të luftuar një luftë. I caktuar për të punuar në komunikimet ushtarake, Polyakov lëvizte vazhdimisht midis pozicioneve nën zjarr dhe i shpëtoi vdekjes mezi në disa raste. Pas disa muajsh lufte, ai vendosi të largohej përgjithmonë nga ushtria dhe, pasi iu dha leje, u kthye në Rusi.

Kur u njoftua mobilizimi në shtator 2022, u bë e qartë se ai së shpejti do të dërgohej përsëri në front, dhe kështu Polyakov bleu një fluturim për në Kazakistan, ku jetoi me frikë për dy vitet e ardhshme. Duke qenë i kërkuar nga autoritetet ruse, Polyakov përdorte vetëm para në dorë dhe rrallë dilte jashtë, nga frika e arrestimit ose ekstradimit.

Megjithatë, gjatë asaj kohe, ai u njoh me aktivistë të të drejtave të njeriut dhe dezertorë të tjerë, dhe filloi të ndihmonte në verifikimin e historive të ushtarëve rusë që kishin ikur gjithashtu nga ushtria. Përfundimisht, ai filloi të fliste publikisht kundër luftës dhe u përfshi në nisma të ndryshme për të drejtat e njeriut së bashku me një grup dezertorësh nga ushtria ruse.

Pas një viti e gjysmë negociatash, Polyakov dhe pesë dezertorëve të tjerë nga ushtria ruse më në fund iu dhanë dokumente laissez-passer që u lejonin atyre të fluturonin për në Francë, ku ata aplikuan për azil politik pas mbërritjes.

Rasti i Polyakov nuk është unik. Përpara luftës, Kamil Maksimov* studionte për t’u bërë astronom, punonte si teknik dhe nuk kishte plane të bashkohej me ushtrinë. Megjithatë, e gjitha kjo ndryshoi në vitin 2023, kur ai u arrestua për akuza për drogë. Sipas tij, atij iu dha një zgjedhje: të shkonte në burg ose të rekrutohej për të luftuar. Ai pranoi me ngurrim të nënshkruante një kontratë ushtarake, duke shpresuar se do të kishte mundësinë të dezertonte pasi të dislokohej.

Pasi përfundoi stërvitjen bazë, Maksimov u dërgua në frontin e luftës në rajonin e Donetskut, ku u plagos shpejt dhe u transferua në një njësi që ai e përshkruan si një “batalion vetëvrasës” për shkaktarët e trazirave. Duke kuptuar se së shpejti do të dërgohej përsëri në vijën e frontit, Maksimov vendosi të dezertonte dhe qëlloi veten në këmbë. Pasi u shërua nga plaga në një spital në Rusi, ai iku në qytetin e Kazanit pasi mori vesh se ripozicionimi i tij ishte i afërt.

Ende duke u rikuperuar nga lëndimi i shkaktuar vetë, Maksimov kaloi disa muaj i fshehur, gjatë të cilëve mezi doli nga shtëpia. Sapo u shërua mjaftueshëm, ai iku nga Rusia përmes Gjeorgjisë, ku vendosi të kërkonte azil në Francë. Me të mbërritur në Paris, ai ia tregoi historinë e tij një oficeri të imigracionit, aplikoi për azil politik dhe iu dha një dokument i përkohshëm që i lejonte të jetonte në vend, të kishte akses në kujdes shëndetësor dhe të merrte përfitime.

Polyakov tani jeton në Nisë, ku po mëson frëngjisht dhe shpreson të gjejë një punë. Ai thotë se për herë të parë që mban mend, ndihet i qetë dhe nuk ka më frikë se mos e ndalin në rrugë dhe e dërgojnë përsëri në vijën e frontit.

Drejtësi për dezertorët

Sipas Grigory Sverdlin, i cili kryeson Get Lost, një organizatë nëntokësore që ndihmon ushtarët rusë të dezertojnë, numri i kërkesave që merr OJQ-ja e tij është vazhdimisht në rritje dhe ka parë një rritje prej 30% deri më tani vetëm këtë vit. Në janar dhe shkurt, Get Lost ndihmoi 248 ushtarakë rusë të dezertonin dhe të fshiheshin.

Sverdlin thotë se shqetësimet për sigurinë të ngritura nga disa udhëheqës të BE-së në lidhje me dezertorët rusë që marrin azil në Evropë janë të pabaza. “Lufta ka vazhduar për katër vjet; një numër dezertorësh rusë kanë qenë në Evropë për një kohë të gjatë, megjithatë nuk kam dëgjuar për asnjë rast të vetëm që njëri prej tyre të ketë kryer një krim të rëndë.”

Edhe pse ai thotë se mbështet plotësisht “verifikimin e plotë të aplikantëve dhe parandalimin e hyrjes në zonën Shengen të atyre që janë të përfshirë në pushtim” , ai paralajmëron se gjithçka varet nga mënyra se si zbatohet një politikë e tillë.

Duke vënë në dukje se rreth 85% e atyre që mbështeten nga Get Lost nuk kanë marrë pjesë kurrë në luftime aktive në Ukrainë dhe as nuk kanë qenë në territoret e pushtuara, Sverdlin pyet veten nëse ata që shqyrtojnë kërkesat për azil në Evropë do t’i marrin në konsideratë detaje të tilla apo thjesht do të refuzojnë këdo që ka qenë ndonjëherë në ushtrinë ruse. Ai dyshon se qasja e dytë ka më shumë gjasa të mbizotërojë.

«Do të ishte e drejtë të krijohej një rrugë e veçantë për dezertorët rusë dhe kundërshtarët e ndërgjegjes për të marrë statusin e refugjatit. Këta njerëz rrezikojnë të burgosen në Rusi dhe, nëse zbulohet se kanë dezertuar njësitë e tyre, ata përballen me deri në 15 vjet burg», thotë Sverdlin. «Vendosja e një procedure pune për dezertorët për të marrë azil politik do të rriste numrin e dezertorëve nga ushtria ruse dhe kështu do të ndihmonte Ukrainën».

Më herët këtë vit, InTransit, një organizatë që ndihmon rusët që persekutohen për arsye politike të largohen nga vendi, i tha Novaya Europe se qëndrimet ndaj dezertorëve rusë në Evropë ishin ashpërsuar dukshëm që nga vitet e para të luftës në Ukrainë. Evropa Veriore në përgjithësi dhe shtetet baltike në veçanti nuk i pranojnë përgjithësisht dezertorët ushtarakë rusë dhe madje, në disa raste, i kanë detyruar ata të kthehen përtej kufirit, tha InTransit.

Vetëm disa vende — si Gjermania, Franca dhe Spanja — i shqyrtojnë kërkesat për azil të bëra nga dezertorët në një mënyrë relativisht objektive, sipas InTransit, megjithëse ka vetëm disa dhjetëra raste të kësaj, ndërsa shumica e dezertorëve rusë mbeten në vende tranziti si Armenia.

Sipas Anastasia Burakovës, themelueses së The Ark, një OJQ që mbështet rusët anti-luftë që jetojnë në mërgim, Estonia ka futur tashmë një ndalim për lëshimin e vizave për rusët që luftuan kundër Ukrainës. “Verën e kaluar, vendet baltike dhe nordike u takuan për të diskutuar një masë të tillë. Në përgjithësi, ky është një hap drejt përgjegjësisë individuale, në vend të asaj kolektive, dhe një vlerësimi të rrezikut për shoqërinë. Mendoj se vendet e tjera të BE-së mund ta miratojnë së shpejti këtë qasje”, paralajmëroi Burakova në janar.

Në të njëjtën kohë, The Ark dhe Get Lost po diskutojnë aktualisht propozime për të lejuar përjashtime për ish-ushtarët rusë që nuk kanë kryer krime lufte dhe shpesh as nuk kanë arritur në vijën e frontit, si dhe për ata që janë larguar nga vendi përpara se të rekrutoheshin, ose janë rekrutuar kundër vullnetit të tyre. “Njerëz të tillë shpesh bëhen dëshmitarë kyç në hetimet për krime lufte”, vëren Burakov.

Braktisja e një ushtrie që kryen krime lufte me kalimin e kohës do të kuptohet si një qëndrim i guximshëm moral, sigurisht, diçka që demonstrohet nga monumentet që qëndrojnë sot në Hamburg, Këln, Hanover dhe Vjenë në nder të atyre që refuzuan të shërbenin në Wehrmacht gjatë epokës naziste.

«Do të ishte mirë t’i trajtonim drejt njerëzit që refuzojnë të luftojnë kundër Ukrainës, tani për tani», thotë Sverdlin, «në vend që t’u ngriheshin monumente pas 50 vitesh».

The Geopost