U zbulua misteri se pse ndërtesat romake mbijetuan kaq gjatë, thonë shkencëtarët

Strukturat madhështore të Romës së lashtë kanë mbijetuar për mijëvjeçarë - një dëshmi e zgjuarsisë së inxhinierëve romakë, të cilët përsosën përdorimin e betonit. Por si ndihmuan materialet e tyre të ndërtimit që ndërtesat kolosale si Panteoni (i cili ka kupolën më të madhe të papërforcuar në botë) dhe Koloseu në këmbë për më shumë se 2000 vjet? Betoni romak, në shumë raste, është provuar të jetë më jetëgjatë se ekuivalenti i tij modern, i cili mund të përkeqësohet brenda dekadave. Tani, shkencëtarët pas një studimi të ri thonë se kanë zbuluar përbërësin misterioz që i lejoi romakët ta bënin materialin e tyre të ndërtimit kaq të qëndrueshëm dhe të ndërtonin struktura të përpunuara në vende sfiduese si doke, kanalizime dhe zona tërmeti. Ekipi i studimit, duke përfshirë studiues nga Shtetet e Bashkuara, Italia dhe Zvicra, analizoi mostra betoni 2000-vjeçare që u morën nga një mur i qytetit në zonën arkeologjike të Privernum, në Italinë qendrore dhe janë të ngjashme në përbërje me betonet e tjera të gjetura në të gjithë Perandorinë Romake. Ata zbuluan se copat e bardha në beton, të referuara si klasa gëlqereje, i dhanë betonit aftësinë për të shëruar çarjet që formoheshin me kalimin e kohës. Copat e bardha më parë ishin anashkaluar si dëshmi e përzierjes së dobët ose lëndës së parë me cilësi të dobët. "Për mua, ishte vërtet e vështirë të besoja se romakët e lashtë (inxhinierët) nuk do të bënin një punë të mirë, sepse ata vërtet bënë përpjekje të kujdesshme gjatë zgjedhjes dhe përpunimit të materialeve", tha autori i studimit Admir Masic, një profesor i asociuar i inxhinierisë civile dhe mjedisore në Institutin e Teknologjisë në Masaçusets. Zbulimi i ri mund të ndihmojë që prodhimi i betonit të sotëm të jetë më i qëndrueshëm, duke tronditur potencialisht shoqërinë siç bënin dikur romakët. "Betoni i lejoi romakët të kishin një revolucion arkitekturor", tha Masic. "Romakët ishin në gjendje të krijonin dhe t'i kthenin qytetet në diçka që është e jashtëzakonshme dhe e bukur për t'u jetuar. Dhe ai revolucion në thelb ndryshoi plotësisht mënyrën se si njerëzit jetojnë". Analiza shtesë e betonit tregoi se shtresat e gëlqeres formoheshin në temperatura ekstreme të pritshme nga përdorimi i gëlqeres së gjallë dhe "përzierja e nxehtë" ishte çelësi për natyrën e qëndrueshme të betonit. Për të hetuar nëse shtresat e gëlqeres ishin përgjegjëse për aftësinë e dukshme të betonit romak për të riparuar veten, ekipi kreu një eksperiment. Ata bënë dy mostra betoni, njëra sipas formulimeve romake dhe tjetra e bërë sipas standardeve moderne, dhe i plasën qëllimisht. Pas dy javësh, uji nuk mund të rridhte nëpër betonin e bërë me recetë romake, ndërsa kalonte pikërisht në copëzën e betonit të bërë pa gëlqere. Gjetjet e tyre sugjerojnë se klastet e gëlqeres mund të shpërndahen në çarje dhe të rikristalizohen pas ekspozimit ndaj ujit, duke shëruar çarjet e krijuara nga moti përpara se të përhapen. Studiuesit thanë se ky potencial vetë shërues mund të hapë rrugën për prodhimin e betonit më të qëndrueshëm modern. Një veprim i tillë do të reduktonte gjurmën e karbonit të betonit, e cila përbën deri në 8 për qind të emetimeve globale të gazeve serrë, sipas studimit.