SHBA-të kanë shpëtuar anëtarin e zhdukur të ekuipazhit të avionit luftarak amerikan F-15, i cili u rrëzua të premten mbi Iranin jugor.
Presidenti Donald Trump konfirmoi shpëtimin në mediat sociale të dielën në mëngjes, pasi ushtria amerikane "kryeu një nga operacionet më të guximshme të kërkim-shpëtimit" në historinë e saj. Oficeri është "tani SHËNDETSHËM dhe SË SHËNDETSHËM!" shtoi ai, megjithëse në një postim të mëvonshëm Trump tha se ishte "plagosur rëndë".
Dy anëtarë të ekuipazhit ishin në bordin e avionit dhe të dy u nxorën nga avioni. Njëri prej tyre ishte shpëtuar tashmë nga forcat amerikane, ka raportuar BBC, transmeton Gazeta Express.
Zyrtarët iranianë thanë se avioni luftarak u rrëzua nga sistemi i tyre i mbrojtjes ajrore.
Detajet rreth operacionit të shpëtimit dhe se si u zhvillua ai ende po dalin në pah. Ja çfarë dimë deri më tani.
Si u shpëtua oficeri?
SHBA-të dhe Irani ishin në një garë për të gjetur anëtarin e zhdukur të ekuipazhit pasi avioni u rrëzua mbi Iranin jugor.
Rrethanat e sakta të shpëtimit amerikan mbeten të paqarta, por një person i njohur me operacionin e përshkroi atë si një mision "të madh" të kërkim-shpëtimit luftarak në Iranin jugor.
Trump ndaloi një numër operacionesh të tjera në Iran për t'u përqendruar në shpëtim, duke drejtuar dhjetëra personel të forcave të operacioneve speciale në këtë përpjekje, raportoi partneri amerikan i BBC-së, CBS.
"Ky lloj bastisjeje rrallë tentohet për shkak të rrezikut për 'njerëzit dhe pajisjet'. Thjesht nuk ndodh!" tha presidenti në mediat sociale.
Shpëtimi i anëtarëve të ekuipazhit të një avioni të rrëzuar është një nga operacionet më komplekse dhe më të ndjeshme ndaj kohës - i njohur si kërkim-shpëtim luftarak (CSAR) - për të cilin përgatitet ushtria amerikane dhe aleatët e saj.
Misionet shpesh kryhen nga helikopterë, të cilët fluturojnë ulët mbi territorin e armikut, së bashku me avionë të tjerë ushtarakë që kryejnë sulme dhe patrullojnë zonën.
Në postimin e tij në mediat sociale, Trump tha se piloti - një kolonel - "ishte pas vijave të armikut në malet e pabesë të Iranit, duke u ndjekur nga armiqtë tanë, të cilët po afroheshin gjithnjë e më shumë orë".
Zyrtarët u thanë mediave amerikane se anëtari i ekuipazhit kaloi më shumë se 24 orë vetëm, duke u fshehur në male me një pistoletë. Thuhet se ai ishte fshehur në një çarje mali dhe ishte ngjitur në një vijë kreshte 2,000 metra të lartë.
Presidenti shtoi se vendndodhja e pilotit monitorohej "24 orë në ditë" nga zyrtarët që po planifikonin operacionin e shpëtimit.
Pasi u shpëtua, ai u dërgua me aeroplan në Kuvajt për të marrë trajtim për plagët e tij, tha CBS duke cituar zyrtarë amerikanë.
Raportet e medias thanë se CIA luajti një rol vendimtar në misionin e shpëtimit duke gjurmuar pilotin në një çarje malore dhe duke ia kaluar vendndodhjen e tij të saktë Pentagonit.
Agjencia u përfshi në një fushatë mashtrimi brenda Iranit, thanë raportet. Ndërsa përpjekja e shpëtimit po zhvillohej, ajo përhapi fjalën se piloti ishte gjetur tashmë dhe po nxirrej.
Trump tha se ushtria amerikane dërgoi dhjetëra avionë në Iran dhe pretendoi se operacioni u krye pa u vrarë ose plagosur asnjë amerikan.
Media shtetërore iraniane raportoi se trupat e Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) qëlluan një dron amerikan që kërkonte pilotin e zhdukur.
Më parë, Irani kishte thënë se donte ta gjente amerikanin e zhdukur të gjallë dhe kishte ofruar një shpërblim për qytetarët për ndihmë në gjetjen e tyre.
Ekuipazhi i një avioni të rrëzuar është shumë i trajnuar për situata të tilla.
"Prioriteti i tyre numër një është të qëndrojnë gjallë dhe të shmangin kapjen", tha për BBC-në Jennifer Kavanagh, drejtoreshë e analizave ushtarake në grupin e ekspertëve Defense Priorities.
"Ata janë të trajnuar për të… u përpjekur të largohen nga vendi i nxjerrjes sa më shpejt të jetë e mundur dhe të fshihen në mënyrë që të jenë të sigurt."
Ata janë gjithashtu të trajnuar për teknikat e mbijetesës në mënyrë që të mund të qëndrojnë pa ushqim ose ujë, ose të gjejnë burime nga terreni lokal, për aq kohë sa të jetë e mundur, tha Kavanagh.
Ku dhe kur u rrëzua avioni?
Media shtetërore iraniane pretendoi për herë të parë të premten se forcat e vendit rrëzuan një avion amerikan mbi rajonin e saj jugor.
Vendndodhja e saktë ku thuhet se u rrëzua F-15 ishte e pakonfirmuar, por dy provinca të mundshme u përmendën në median shtetërore të Iranit - Kohgiluyeh dhe Boyer-Ahmad, dhe Khuzestan.
Dy anëtarë të ekuipazhit ishin në bord. Piloti u shpëtua në një operacion të mëparshëm. Ky operacion thuhet se përfshinte një avion A-10 Warthog i cili u godit mbi Gjirin Persik, me pilotin e tij që u nxor përpara se të shpëtohej.
Një helikopter që mbante pilotin e shpëtuar nga avioni F-15E u godit nga zjarri i armëve të vogla, duke plagosur anëtarët e ekuipazhit në bord - por u ul në mënyrë të sigurt, raportuan mediat amerikane.
Komanda e lartë e përbashkët ushtarake e Iranit i ka dhënë meritën sistemeve të reja të mbrojtjes ajrore iraniane për rrëzimin e të dy avionëve luftarakë amerikanë, sipas agjencisë shtetërore të lajmeve IRNA të Iranit.
Çfarë dimë për qëllimin e avionit?
F-15E është projektuar për misione ajër-tokë dhe ajër-ajër. Në Iran, ka shumë të ngjarë që ata të kenë qenë të përfshirë në role mbrojtëse për të rrëzuar dronë dhe raketa kruiz iranianë.
Në rolin e tij të sulmit ajër-tokë, avioni është i aftë të lëshojë municione precize të drejtuara nga lazeri dhe GPS, si dhe bomba të tjera.
Avioni ka dy anëtarë të ekuipazhit: pilotin dhe një oficer të sistemeve të armëve në sediljen e pasme. Oficeri i armëve, i njohur si "Wizzo", është përgjegjës për përzgjedhjen e objektivave dhe për t'u siguruar që armët janë të programuara për sulmin e duhur.
Nuk e dimë se çfarë e rrëzoi konkretisht këtë avion amerikan, por nëse është rrëzuar nga iranianët, arsyeja më e mundshme është një raketë tokë-ajër (SAM).
