Një traditë e rrallë dhe e veçantë në Ballkan, ajo e burrneshave – të njohura edhe si “virgjëresha të betuara” – nuk i përket vetëm së kaluarës. Edhe sot, disa gra në Shqipëri dhe Kosovë vazhdojnë të jetojnë sipas këtij zakoni, duke marrë rolin e burrit në shoqëri.

Burrneshat janë gra që, nën presionin e normave patriarkale, janë betuar për celibat të përjetshëm dhe kanë jetuar si burra. Ato janë veshur dhe janë sjellë si burra, kanë kryer punë të rënda fizike dhe në këmbim kanë fituar të drejta dhe liri që si gra nuk i kishin.

Në shumë raste, ato nuk kanë qenë të margjinalizuara – përkundrazi, kanë gëzuar respekt të madh në komunitet dhe kanë mundur të bëhen kryefamiljare apo të marrin role që tradicionalisht u përkisnin vetëm burrave.

Arsyet për këtë zgjedhje kanë qenë kryesisht shoqërore: mungesa e një trashëgimtari mashkull, shmangia e martesave të detyruara apo zëvendësimi i një anëtari mashkull të familjes.

Sot, numri i burrneshave është shumë i vogël, por rrëfimet e tyre, të dokumentuara vite më parë, hedhin dritë mbi këtë fenomen unik.

Rrëfimet e burrneshave

Diana Rakipi (Lali), 64 vjeç, Durrës
Në moshën 17-vjeçare bëri betimin për celibat dhe u bë burrneshë. Nuk e ndryshoi emrin dhe thotë se nuk është penduar kurrë për vendimin e saj. Ajo shprehet krenare për traditën dhe mban kontakte me burrnesha të tjera.

Hajdar Bardhi, 80 vjeç, Tropojë
U bë burrneshë në moshën 6-vjeçare dhe ndryshoi emrin nga Fatime në Hajdar. Jeton si burrë dhe shprehet se e pëlqen këtë mënyrë jetese, duke përmendur lirinë që ka pasur për të jetuar në male dhe për të hipur kuaj.

Danjola Ded Ndrepepaj, 43 vjeç, Tropojë
Vendosi të bëhej burrneshë në moshën 20-vjeçare për shkak të problemeve familjare. Edhe pse kishte vëllezër, e pa të nevojshme këtë zgjedhje dhe sot e konsideron pjesë të jetës së saj.

Lul Bibe Luka, 79 vjeç, Fushë-Arrëz
U bë burrneshë në moshën 24-vjeçare. Ka mbajtur armë për vetëmbrojtje dhe ka pasur pozita drejtuese që nuk do t’i kishte si grua. Megjithatë, thotë se sot nuk do ta rekomandonte këtë rrugë për vajzat.

Fatbardha Sadrija, 40 vjeç, Fushë-Krujë
U bë burrneshë në moshën 14-vjeçare për të ndihmuar familjen. Ajo thekson se sot dallimet mes burrave dhe grave janë zvogëluar dhe nuk e sheh më të nevojshme këtë zgjedhje për brezat e rinj.

Mira Lasgji, 75 vjeç, Rugovë, Kosovë
Që në fëmijëri jeton si burrneshë. E mori vetë vendimin dhe nuk është penduar. Tregon se burrneshat respektohen shumë dhe shpreson që të rinjtë të kujdesen për njëri-tjetrin dhe vendin e tyre.

Ilmie Lika, 39 vjeç, Burrel
Në moshën 10-vjeçare vendosi të bëhej burrneshë. Ajo e konsideron këtë një zgjedhje personale dhe shprehet e kënaqur me jetën që ka bërë.

Ky fenomen, megjithëse në zhdukje, mbetet një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore shqiptare dhe dëshmi e një periudhe kur rolet gjinore përcaktoheshin rreptësisht nga tradita.