Një muaj pas fillimit të luftës në Iran, mungesa në rritje e naftës së papërpunuar po kërcënon të shndërrohet në diçka edhe më të rëndë: mungesë pothuajse e çdo gjëje.

Konflikti në Lindjen e Mesme ka ngushtuar rrjedhat e naftës dhe gazit natyror përmes Ngushticës së Hormuzit, duke ulur furnizimin global me rreth një të pestën. Ky ndërprerje jo vetëm që ka çuar në rritje të madhe të çmimeve të karburanteve, por ka kufizuar edhe furnizimet me petrokimikate të nevojshme për prodhimin e artikujve të përditshëm si këpucët, veshjet dhe qeset plastike, raporton CNN, përcjell Gazeta Express.

Ky presion tani po përhapet në çdo cep të tregut të konsumit, ndërsa rriten çmimet për materiale si plastika, goma dhe poliesteri. Ndikimi deri tani është më i dukshëm në Azi, e cila përbën më shumë se gjysmën e prodhimit botëror dhe varet shumë nga importet për naftë dhe mallra të tjera.

Në Korenë e Jugut, ku njerëzit kanë filluar të blejnë me panik qese mbeturinash, qeveria ka inkurajuar organizatorët e eventeve të minimizojnë përdorimin e produkteve njëpërdorimëshe. Tajvani ka hapur një linjë ndihme për prodhuesit që kanë mbetur pa plastikë, ndërsa fermerët e orizit kanë paralajmëruar se mund të rrisin çmimet për shkak se nuk po sigurojnë qese vakum.

Në Japoni, kriza e naftës ka ngritur shqetësime se pacientët me dështim kronik të veshkave mund të mos marrin trajtim për shkak të mungesës së tubave plastikë mjekësorë të përdorur në hemodializë. Prodhuesit malajzianë të dorezave thonë se mungesa e një nënprodukti të naftës, i nevojshëm për prodhimin e lateksit, po kërcënon furnizimin global me doreza mjekësore.

“Kjo përhapet shumë, shumë shpejt në gjithçka: birrë, makarona, patatina, lodra, kozmetikë,” tha Dan Martin, bashkëdrejtues i inteligjencës së biznesit në Dezan Shira & Associates, një firmë këshillimore që ndihmon bizneset ndërkombëtare të zgjerohen në Azi.

Kjo sepse kapakët plastikë, arkat, qeset e ushqimeve dhe kontejnerët po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u siguruar. Derivatet e naftës janë gjithashtu të nevojshme për prodhimin e ngjitësve për këpucë dhe mobilje, lubrifikantëve industrialë për makineri dhe tretësve për bojëra dhe procese pastrimi, shtoi Martin.

“Është një transmetim shumë i shpejtë nga ndërprerjet e naftës dhe transportit te petrokimikatet dhe mallrat e konsumit,” tha ai.

Trazirat në tregjet e mallrave dhe prodhimit po ushtrojnë presion në rritje mbi inflacionin global dhe po ngadalësojnë rritjen ekonomike. Prodhuesit po paguajnë më shumë për energjinë dhe lëndët e para, duke ulur marzhet e fitimit dhe duke rritur çmimet për konsumatorët. Rritja e kostove të karburantit po prish udhëtimet dhe logjistikën, ndërsa mungesat e materialeve të tjera nga Lindja e Mesme, si plehrat kimike dhe heliumi, mund të çojnë në ushqime dhe pajisje elektronike më të shtrenjta.

“Efekte të tilla komplekse po ndodhin në një kohë kur shumë ekonomi kanë hapësirë të kufizuar për të përballuar goditjet,” shkroi Fondi Monetar Ndërkombëtar në një postim. “Megjithëse lufta mund ta ndikojë ekonominë globale në mënyra të ndryshme, të gjitha rrugët çojnë drejt çmimeve më të larta dhe rritjes më të ngadaltë.”

Pa zgjidhje të lehtë

Vendet kanë filluar të lirojnë sasi rekord nafte nga rezervat emergjente për të kompensuar ndikimin e luftës. Por pjesa më e madhe e mungesës në rritje vjen nga mungesa e naftës (naphtha), një nënprodukt i naftës dhe lëndë bazë kritike për materialet sintetike, për të cilën prodhuesit kanë shumë pak rezerva dhe asnjë zëvendësues.

Disa kompani petrokimike në Azi, që marrin më shumë se gjysmën e naphthës nga Lindja e Mesme, kanë ulur prodhimin ose kanë shpallur “forcë madhore” javët e fundit për shkak të mungesës së lëndëve të para. Ky është një term ligjor që i referohet rrethanave të paparashikueshme që pengojnë një kompani të përmbushë një kontratë.

Koreja e Jugut ka përfituar nga pezullimi i disa sanksioneve amerikane ndaj naftës ruse për të blerë ngarkesën e parë të naphthës nga Moska që nga fillimi i luftës në Ukrainë. Ajo gjithashtu ka ndaluar eksportin e naphthës për të ruajtur furnizimin vendas.

Mungesa e naphthës po rrit kostot për prodhuesit, sidomos për ata që prodhojnë produkte me specifika të rrepta si gjysmëpërçues, pjesë automobilistike dhe ambalazhe mjekësore apo ushqimore.

“Nuk ka shumë zgjidhje, përveç uljes së prodhimit dhe përdorimit më të vogël të energjisë,” tha Martin. “Të gjitha kompanitë janë në konkurrencë me njëra-tjetrën. Të gjithë janë në të njëjtën situatë.”

Ndërsa prodhuesit nxitojnë të sigurojnë materiale, çmimet e plastikës dhe produkteve që e përmbajnë atë po rriten. Sipas ICIS, çmimet e rrëshirave plastike në Azi janë rritur deri në 59% që nga fundi i shkurtit.

Një nga shpërndarësit më të mëdhenj të ambalazheve plastike në Tajlandë ka rritur çmimet me 10% për qeset celofani. Në Indi, uji i ambalazhuar po bëhet më i shtrenjtë, ndërsa kapakët plastikë janë katërfishuar në çmim që nga fillimi i luftës. Një zyrtar i kompanisë Nongshim tha se furnizuesi i ambalazheve plastike ka rezerva vetëm për rreth një muaj.

Analistët paralajmërojnë se produktet që varen shumë nga ambalazhi plastik, si kozmetika, mund të përballen me mungesa edhe më të mëdha.

Duke u përhapur drejt Perëndimit

Si rajoni i parë që po ndjen ndikimin e krizës, problemet e furnizimit në Azi japin sinjale negative për pjesën tjetër të botës, nëse nafta dhe burimet e tjera nuk mund të prodhohen apo transportohen nga Lindja e Mesme.

Rajoni prodhon një pjesë të madhe të naphthës dhe plastikës globale, si dhe furnizon sasi të konsiderueshme të squfurit, heliumit dhe plehrave kimike.

Fermerët amerikanë tashmë po paguajnë më shumë për plehrat, ndërsa në Indi prodhuesit raportojnë ndërprerje për shkak të mungesave në materiale dhe kimikate.

“Si gjatë COVID-it, goditja po përhapet gradualisht – një ndërprerje furnizimi që lëviz drejt Perëndimit,” thanë analistët e J.P. Morgan.

Për javë të tëra, vendet aziatike janë fokusuar në zbutjen e rritjes së çmimeve të naftës, por kufizimet në furnizim pritet të përkeqësohen.

“Sfida kryesore ka kaluar nga çmimi te mungesa fizike,” thanë analistët.

Disa prodhues po vonojnë blerjet, duke shpresuar se çmimet do të bien nëse konflikti zgjidhet. Të tjerë po përpiqen të ulin kostot duke përdorur më pak plastikë ose materiale alternative si letër, qelq apo alumin – megjithëse kjo sjell sfida të reja.

Ekspertët paralajmërojnë se edhe nëse situata normalizohet shpejt, do të duhen muaj që tregu i plastikës dhe furnizimet të rikthehen në normalitet.