Që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës më shumë se katër vjet më parë, Kremlini ka qarkulluar dhjetëra narrativa dezinformuese që synojnë formësimin e perceptimeve ndërkombëtare për luftën. Shumë nga këto narrativa janë shfaqur edhe në mediat në gjuhën shqipe, duke përfshirë mediat në Kosovë.

Pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia më 24 shkurt 2022, narrativat pro-Kremlinit kanë përmbytur mediat në mbarë botën, përfshirë edhe në Kosovë, të cilat keqinterpretojnë Ukrainën, NATO-n dhe madje edhe veprimet e Kosovës për të justifikuar operacionet ushtarake të Moskës dhe për të ndikuar në perceptimin publik.

Të dhënat nga platforma e monitorimit të medias Pikasa tregojnë se që nga fillimi i pushtimit në Kosovë, më shumë se 450,000 artikuj lajmesh që lidhen me luftën në Ukrainë janë botuar nga 150 portale online. Midis tyre janë narrativa që burojnë nga zyrtarë rusë që përpiqen të mashtrojnë audiencën rreth arsyeve pas veprimeve ushtarake të Rusisë.

Fillimisht, zyrtarët rusë e përshkruan pushtimin e Ukrainës si një “operacion special” për të justifikuar veprimet e tyre. Të dhënat e Pikasa tregojnë se kjo frazë u shfaq në 2,300 artikuj në mediat me bazë në Kosovë.

Pasi Rusia dështoi të pushtonte shpejt Ukrainën dhe u përball me humbje ushtarake, Kremlini e reduktoi përdorimin e kësaj terminologjie. Në vend të kësaj, zgjeroi narrativat e tjera të dezinformimit.

Zyrtarët rusë dhe mediat pro-Kremlin filluan ta portretizonin udhëheqjen e Ukrainës si “neonaziste”, duke e akuzuar vendin për krime lufte dhe madje edhe për trafik organesh. Këto narrativa shënjestruan gjithashtu shtetet perëndimore që e kanë mbështetur Ukrainën politikisht dhe ushtarakisht, veçanërisht vendet evropiane dhe Shtetet e Bashkuara.

Platforma EUvsDisinfo ka dokumentuar 1,119 raste në të cilat burime pro-Kremlinit e krahasuan Ukrainën me nazizmin. Sipas platformës, pretendime të tilla janë të pabaza dhe e paraqesin gabim sistemin politik të Ukrainës.

Narrativat e Kremlinit rreth Kosovës si një “precedent politik”

Kosova është përdorur vazhdimisht nga zyrtarët rusë si precedent për të justifikuar veprimet e tyre në Ukrainë. Narrativat pro-Kremlin shpesh pretendojnë se Kosova dhe Ukraina nuk janë shtete sovrane, por më tepër instrumente të fuqive perëndimore, duke minuar legjitimitetin e tyre.

Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, ka deklaruar se Rusia nuk do ta harrojë kurrë se Kosova është pjesë e Serbisë.

Ndërkohë, Ministri i Jashtëm rus Sergey Lavrov e ka quajtur shpalljen e pavarësisë së Kosovës një “grusht shteti”. Lavrov ka argumentuar gjithashtu se Kosova u njoh nga vendet perëndimore pa një referendum, ndërsa referendumi i mbajtur nga Rusia në Krime u refuzua nga bashkësia ndërkombëtare. Ai e ka përdorur këtë krahasim për të pohuar se Perëndimi zbaton “standarde të dyfishta” në lidhje me sovranitetin dhe integritetin territorial.

Këto deklarata janë ribotuar edhe në mediat në gjuhën shqipe.

Megjithatë, rrethanat rreth pavarësisë së Kosovës ndryshojnë nga ato në Krime. Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë në vitin 1999 u krye për të parandaluar katastrofën humanitare.

Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008 dhe që atëherë është njohur nga më shumë se 120 vende. Në korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë arriti në përfundimin se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare.

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka kritikuar përpjekjet e Rusisë për ta përdorur Kosovën si justifikim për veprimet e saj në Ukrainë.

Në një intervistë me BBC-në më 21 mars 2022, Kurti deklaroi se Kremlini i referohet gjithnjë e më shumë Kosovës për të keqinterpretuar ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999 dhe për të justifikuar ambiciet ekspansioniste të Rusisë.

“Në të kaluarën, Kremlini e përmendte Kosovën një herë në muaj, tani na përmendin disa herë në javë. Ata duan ta paraqesin gabimisht ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë – e cila kishte për qëllim ndalimin e gjenocidit – si një përpjekje për të justifikuar imperializmin e tyre dhe, së fundmi, pushtimin e tyre ushtarak të Ukrainës.”

Ish-ambasadori amerikan Christopher Hill gjithashtu ka hedhur poshtë krahasimet midis Kosovës dhe Krimesë në një intervistë në mars 2014.

“Fakti që Rusia,—e cila kundërshtoi gjithçka që lidhej me Kosovën—tani thotë se Krimea duhet të ndjekë shembullin e Kosovës, të bën të pyesësh veten pse nuk e njohën Kosovën atëherë. Prandaj, mendoj se është një justifikim. Ata tani e kanë marrë vendimin e tyre, por jo bazuar në rastin e Kosovës”, argumentoi Hill.

Më 14 mars 2014, ish-Ministri i Jashtëm suedez Carl Bildt theksoi në mënyrë të ngjashme ndryshimet kryesore midis dy rasteve.

“Ka dallime thelbësore. Pas një lufte të madhe në Kosovë, në vitin 1999, vendi u vu nën administrimin e OKB-së – një proces i gjatë politik që çoi në pavarësinë e saj. Krimea është e kundërta, një territor i nënshtruar ndërhyrjes ushtarake ruse”, tha Bildt.

Analisti politik Milazim Koci, ish-kryeredaktor i Radios Evropa e Lirë në Kosovë, i ka përshkruar gjithashtu pretendimet e Rusisë se Kosova përfaqëson një precedent si mashtruese: “Kosova ishte një element përbërës i ish-federatës jugosllave, ngjashëm me republikat e tjera që më vonë u bënë shtete të pavarura.”

Dezinformimi rreth trafikimit të organeve

Një tjetër narrativë e promovuar nga zyrtarët rusë e lidh Ukrainën me trafikimin e organeve, shpesh duke bërë krahasime me akuzat që lidhen me luftën e Kosovës.

Në vitin 2023, Maria Zakharova akuzoi Ukrainën për trafik organesh dhe iu referua pretendimeve për të ashtuquajturën “Shtëpia e Verdhë” gjatë luftës në Kosovë.

Mediat ruse si Russia Today dhe Sputnik Serbia i përforcuan këto pretendime, duke deklaruar se Ushtria Çlirimtare e Kosovës, UÇK, ekziston ende nën një emër tjetër dhe mund të jetë duke vepruar në Ukrainë si një organizatë mercenare.

Akuzat për trafikimin e organeve gjatë luftës në Kosovë u shfaqën për herë të parë në librin “Zonja Prokurore” nga Carla Del Ponte, ish-kryeprokurore e Tribunalit Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë, ICTY.

Libri vëren se anëtarët e UÇK-së mund të kenë rrëmbyer civilë në vitin 1999 dhe të kenë transportuar disa prej tyre në veri të Shqipërisë, ku dyshohet se u janë hequr organet.

Në vitin 2010, senatori zviceran Dick Marty hartoi një raport të titulluar “Trajtimi çnjerëzor i njerëzve dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë”, i cili u miratua nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës.

Megjithatë, hetimet e kryera nga institucionet ndërkombëtare nuk gjetën prova që mbështesin këto pretendime.

Në vitin 2010, Matti Raatikainen, kreu i hetimeve të krimeve të luftës në EULEX, deklaroi se nuk kishte prova që trafikimi i organeve kishte ndodhur në të ashtuquajturën Shtëpia e Verdhë.

Akuzat u hetuan gjithashtu nga një ekip i udhëhequr nga prokurori amerikan Clint Williamson, i cili njoftoi në vitin 2014 se ata nuk kishin paraqitur prova të bazuara për trafikim organesh.

Për më tepër, aktakuza e lëshuar nga Prokurori i Specializuar i Kosovës në Dhomat e Posaçme në Hagë (e krijuar nga Parlamenti i Kosovës posaçërisht për të adresuar pretendimet për trafikim organesh) kundër ish-presidentit të Kosovës Hashim Thaçi dhe të pandehurve të tjerë nuk përmban asnjë akuzë ose pretendim në lidhje me trafikimin e organeve.

Thaçi kishte argumentuar se akuza të tilla “ishin nxitur nga dezinformimi rus, me qëllim dëmtimin e reputacionit ndërkombëtar të Kosovës”.

Ekspertët mjekësorë kanë theksuar gjithashtu se transplantimi i organeve është një procedurë mjekësore shumë komplekse që kërkon ambiente të specializuara dhe një kohë të rreptë, duke e bërë të pamundur kryerjen e saj në kushte beteje.

Pretendime se kosovarët po luftojnë në Ukrainë

Mediat ruse kanë përhapur gjithashtu pretendime se kosovarët po luftojnë në Ukrainë si mercenarë.

Gazeta ruse Rossiyskaya Gazeta pohoi se UÇK-ja mbetet aktive dhe mund të jetë duke vepruar në Ukrainë. Ndërkohë, Sputnik raportoi se Rusia po verifikonte informacionin në lidhje me mercenarë që dyshohet se janë rekrutuar në Kosovë, Shqipëri dhe Bosnjë e Hercegovinë.

Pretendime të ngjashme u përsëritën nga Presidenti rus Vladimir Putin dhe u ribotuan më vonë nga disa media në gjuhën shqipe.

Në një rast, një deklaratë nga Ministria Ruse e Mbrojtjes pretendonte në mënyrë të rreme se 383 mercenarë nga Shqipëria dhe Kosova po luftonin në Ukrainë dhe se 171 prej tyre ishin vrarë tashmë. Kjo deklaratë u ribotua nga dhjetë media në gjuhën shqipe pa verifikim editorial.

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i hodhi poshtë këto pretendime. “Lufta hibride është vetëm faza përgatitore e konfliktit dhe ne duhet të jemi shumë të shqetësuar për të gjitha këto akuza të rreme, sepse ato janë shenja paralajmëruese për atë që do të ndodhë më pas”, i tha Kurti BBC- së më 21 mars 2022.

Platforma e verifikimit të fakteve Krypometrë hetoi gjithashtu thashethemet që qarkullonin në mediat sociale rreth një marrëveshjeje të supozuar për të vendosur anëtarë të Forcës së Sigurisë së Kosovës në Ukrainë, dhe nuk u mor asnjë vendim i tillë.

Narrativa që fajësojnë NATO-n për tensionet etnike në Kosovë

Një tjetër narrativë e nxitur nga mediat ruse pretendon se NATO përshkallëzoi tensionet në Kosovë në maj 2023 me qëllim që të shpërqendronte Rusinë nga lufta në Ukrainë.

Maria Zakharova pretendoi se forcat e NATO-s përkeqësuan armiqësitë midis autoriteteve lokale dhe popullsisë serbe në veri të Kosovës.

Në realitet, tensionet u përshkallëzuan kur kryetarët e sapozgjedhur të bashkive shqiptarë u përpoqën të merrnin detyrën në katër komuna veriore – Mitrovica e Veriut, Leposaviqi, Zubin Potoku dhe Zveçani – pas zgjedhjeve lokale në prill 2023.

Protestuesit vendas serbë kundërshtuan marrjen e detyrës nga kryetarët e bashkive dhe demonstratat u bënë të dhunshme. Protestuesit sulmuan oficerët e policisë së Kosovës, paqeruajtësit e KFOR-it të NATO-s dhe gazetarët.

Trazirat u intensifikuan më 29 maj 2023, veçanërisht në Zveçan, ku dhjetëra ushtarë të KFOR-it u plagosën gjatë përleshjeve.

Gjykatat e Kosovës më vonë dënuan Radosh Petroviçin dhe Dushan Obrenoviçin për përfshirjen e tyre në sulme, ndërsa një i dyshuar tjetër i lidhur me incidentin u arrestua në janar 2026.

Sipas EUvsDisinfo, mediat ruse shpesh akuzojnë Shtetet e Bashkuara dhe NATO-n për kryerjen e të ashtuquajturit “gjenocid të butë” kundër popullsisë serbe në Kosovë.

Një tjetër narrativë pohon se Bashkimi Evropian synon qëllimisht të provokojë konflikt në veri të Kosovës me qëllim që të bëjë presion mbi Serbinë që të vendosë sanksione kundër Rusisë.

Misioni KFOR i NATO-s ka luajtur një rol kyç në stabilizimin e situatës së sigurisë dhe parandalimin e përshkallëzimit të mëtejshëm midis komuniteteve në Kosovë./Pishtinainsight