Sulmet iraniane ndaj rafinerive dhe objekteve rajonale të gazit, si dhe ndaj cisternave të naftës, po ngjallin frikë në lidhje me furnizimet globale me energji. Forcat ekonomike janë të shqetësuara por dhe konsumatorët.

Lufta në Lindjen e Mesme i ka lënë investitorët globalë të përballen me efektet e konfliktit të zgjatur rajonal në furnizimet globale me energji dhe potencialin e tij për të nxitur inflacionin në të gjithë botën.

Tregjet globale të aksioneve ranë, çmimet e naftës dhe gazit u rritën ndjeshëm pas sulmeve amerikane dhe izraelite ndaj Iranit të shtunën (28 shkurt) dhe përgjigjes së Iranit, e cila përfshinte shënjestrimin e infrastrukturës kryesore të naftës dhe gazit në rajon.

Çmimi i së ashtuquajturës naftë bruto Brent vazhdoi të rritet edhe të mërkurën, pasi kaloi nivelin e 80 dollarëve (69 euro) për fuçi një ditë më parë. Çmimet e gazit u rritën gjithashtu ndjeshëm në Azi dhe Evropë.

Shumë nga vëmendja e investitorëve është ende e përqendruar në Ngushticën e Hormuzit, një bllokim kyç përmes të cilit kalojnë rreth 20% e furnizimit global me naftë dhe një sasi e madhe gazi. Një përfaqësues i Gardës Revolucionare të Iranit tha se rruga ujore ishte e mbyllur dhe se Irani do të "djegë çdo anije që përpiqet të kalojë nëpër ngushticë".

Megjithatë, Bloomberg raportoi se Kina po i bën presion Iranit që ta mbajë ngushticën të hapur për trafikun e cisternave. Kina, importuesja më e madhe në botë e naftës dhe gazit, është ndër vendet më të ekspozuara, pasi gjysma e importeve të naftës në Kinë vijnë nga ngushtica.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi të martën një plan për të siguruar dhe shoqëruar cisterna nafte dhe anije të tjera përmes ngushticës. Ky veprim nuk i qetësoi investitorët pasi mungonin specifikimet dhe ekspertët thanë se plani mund të kërkonte pak kohë për t'u zbatuar.

"Ky është një lajm i mirëpritur, por është e qartë se nuk do të ndodhë brenda natës. Eskortat detare do të ishin të dobishme, por edhe kjo përpjekje do të kërkojë kohë", theksojnë analistët e ING. "Eskortat detare do të ishin një objektiv i lehtë për sulmet iraniane. Prandaj, SHBA-të mund të vendosin të presin me anije eskorte derisa të gjykojnë se aftësia sulmuese e Iranit është dobësuar."

Kompanitë e sigurimeve anulojnë mbulimin e rrezikut

Edhe pse Ngushtica e Hormuzit është teknikisht ende e hapur, trafiku i cisternave përmes saj praktikisht është ndalur pasi transportuesit dhe tregtarët kanë pezulluar furnizimet e energjisë përmes asaj rruge ujore për shkak të shqetësimeve për sigurinë dhe kostove të tepërta të sigurimit për shkak të sulmeve iraniane ndaj cisternave në rajon.

Siguruesit detarë po anulojnë mbulimin e rrezikut të luftës për anijet në Gjirin Persik, dhe çmimet e transportit të naftës po rriten ndjeshëm.

Kompanitë e sigurimeve, përfshirë Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club dhe American Club, thanë se anulimet e tyre do të hyjnë në fuqi më 5 mars. Kjo do të thotë që kompanitë e transportit detar do të duhet të gjejnë sigurim të ri me çmime më të larta.

Më shumë se 150 anije, duke përfshirë anije cisternash nafte dhe gazi natyror të lëngshëm, janë të ankoruara në Ngushticën e Hormuzit dhe ujërat përreth, duke kufizuar rëndë furnizimet globale me naftë dhe gaz.

Sulmet iraniane ndaj objekteve të naftës dhe gazit

Sulmet iraniane ndaj objekteve kryesore të energjisë në rajon po shtojnë shqetësimet për furnizimin. Saudi Aramco mbylli rafinerinë e saj më të madhe vendase të naftës të hënën pasi u shënjestrua nga dronë iranianë.

Kompania shtetërore e energjisë e Katarit, QatarEnergy, një nga prodhuesit kryesorë të gazit natyror në botë, ka pezulluar prodhimin e gazit natyror të lëngshëm pas sulmeve iraniane ndaj objekteve në dy nga bazat e saj kryesore të përpunimit të gazit. Autoritetet thanë se një zjarr shpërtheu në një strukturë industriale të naftës në Fujairah në Emiratet e Bashkuara Arabe të martën.

Pavarësisht përshkallëzimit, ka shenja se investitorët vazhdojnë ta shohin konfliktin si të përkohshëm dhe jo afatgjatë, thanë analistët e Deutsche Bank në një shënim për klientët.

Bridget Payne, drejtuese e parashikimit të energjisë në konsulencën Oxford Economics: "Tregu i naftës është i pozicionuar mirë për të menaxhuar ndikimin nga Irani. Tregu është i furnizuar mirë dhe Irani nuk ka gjasa të përballojë një përçarje që do të ishte si e rëndë ashtu edhe e zgjatur, duke e bërë të pamundur një krizë të plotë të naftës."

Payne pret që nafta e papërpunuar Brent të jetë mesatarisht 79 dollarë për fuçi në tremujorin e dytë, përpara se të lirohet dhe furnizimi të rikuperohet deri në fund të tremujorit. Kjo krahasohet në mënyrë të favorshme me parashikimet prej 100 dollarë për fuçi nga ekspertët në rast të një lufte dhe përçarjeje të zgjatur.

Ekonomitë aziatike më të ndjeshme ndaj çmimeve

Një luftë në Lindjen e Mesme përbën një rrezik të veçantë për ekonomitë aziatike, të cilat mbështeten shumë në naftën dhe gazin nga rajoni. Çmimet më të larta të energjisë mund të rrisin çmimet e konsumit në ato vende.

84 përqind e naftës bruto dhe kondensatës (një formë më e lehtë e naftës e lidhur me nxjerrjen e naftës bruto -red.) dhe 83 përqind e gazit natyror të lëngshëm që kaloi nëpër Ngushticën e Hormuzit përfunduan në tregjet aziatike në vitin 2024, sipas Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë (EIA). Kina, India, Japonia dhe Koreja e Jugut ishin destinacionet kryesore.

Kina blen pothuajse 90 përqind të naftës së Iranit nën sanksione. Por humbja e prodhimit iranian të naftës nuk do të ishte një goditje aq e rëndësishme për Kinën, pasi Irani siguron vetëm 11 përqind të importeve të naftës bruto të Kinës, sa do të ishte një ndërprerje e zgjatur e trafikut të transportit detar përmes Ngushticës së Hormuzit.

"Është në interesin e Kinës të mbajë energjinë të rrjedhshme në rajon", tha Gareth Leather, ekonomist i lartë i Azisë në konsulencën Capital Economics. "Kjo është një arsye për të menduar se Kina mund të mos e rrisë mbështetjen për Iranin, një aleat të hershëm gjeopolitik, në mbështetjen e saj ndaj sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit, ashtu siç bëri për Rusinë pas pushtimit të Ukrainës."

Rreziqet për Evropën

Ekspozimi më i madh i Evropës ndaj një shoku energjitik në Lindjen e Mesme krahasuar me Shtetet e Bashkuara e bëri euron të dobësohej ndjeshëm kundrejt dollarit këtë javë, për shkak të shqetësimeve se një ndërprerje e zgjatur mund të shkaktojë një rritje të inflacionit të eurozonës dhe të prishë një rimëkëmbje të brishtë ekonomike.

"Ekziston një tronditje negative e vazhdueshme e furnizimit, që është një taksë e drejtpërdrejtë mbi evropianët që duhet t'u paguhet prodhuesve të huaj në dollarë", tha George Saravelos, kreu global i kërkimit të këmbimit valutor në Deutsche Bank.

Evropa është më e ekspozuar ndaj zhvillimeve në tregun e gazit. Jo vetëm sepse ekziston një treg i madh për LNG nga Katari, por edhe sepse një ndërprerje e eksporteve të LNG-së së Katarit do t'i detyronte blerësit aziatikë të konkurronin me Evropën për dërgesa. Kjo do të rriste më tej çmimet dhe do ta bënte më të vështirë për Evropën të mbushë rezervat e gazit pas një dimri jashtëzakonisht të ftohtë.

Kontratat e ardhshme të gazit natyror evropian u rritën me rreth 22% në 54.29 euro për megavat orë të martën, duke u bazuar në rritjen prej gati 40% të së hënës./DW/