Një hulumtim i Financial Times hedh dritë mbi mënyrën se si një rreth i ngushtë biznesmenësh të lidhur me kryeministrin hungarez Viktor Orbán ka përfituar miliarda euro nga kontratat publike që prej ardhjes së tij në pushtet në vitin 2010.
Sipas FT, kompanitë në pronësi të 13 individëve të afërt me qeverinë e Orbán kanë siguruar mbi 28 miliardë euro nga tenderët shtetërorë gjatë periudhës 2010-2025. Kjo përfaqëson një rritje dramatike krahasuar me periudhën paraardhëse pesë-vjeçare, kur të njëjtët aktorë fitonin mesatarisht vetëm 608 milionë euro në vit.
Në total, këto kompani kanë përfituar rreth 14% të të gjitha fondeve të tenderëve publikë në Hungari gjatë kësaj periudhe, ndërsa para vitit 2010 kjo shifër ishte vetëm 1%.
Një nga figurat kyçe në këtë rrjet është Lőrinc Mészáros, mik i fëmijërisë së Orbán, i cili është shndërruar në njeriun më të pasur në Hungari falë kontratave shtetërore. Në këtë rrjet përfshihet edhe László Szíjj, pronar i kompanisë Duna Aszfalt, e cila ka përfituar kontrata me vlerë miliarda euro.
Një tjetër emër i rëndësishëm është István Tiborcz, dhëndri i kryeministrit, i cili gjithashtu ka ndërtuar një pasuri të konsiderueshme, pjesërisht përmes marrëveshjeve me shtetin.
Figura si István Garancsi dhe Gyula Balásy, konsiderohen gjithashtu pjesë të këtij sistemi ekonomik të lidhur ngushtë me pushtetin politik.
“Sistemi i Bashkëpunimit Kombëtar” nën kritika
Modeli ekonomik i promovuar nga Orbán, i njohur si “Sistemi i Bashkëpunimit Kombëtar” (NER), synon të bashkojë interesat e shtetit dhe sektorit privat. Megjithatë, kritikët e përshkruajnë atë si një formë klientelizmi.
Ekonomisti István János Tóth, drejtues i Qendrës për Kërkime mbi Korrupsionin në Budapest, e ka cilësuar sistemin si një “kleptokraci”, duke pretenduar se fondet publike përdoren për të pasuruar elitën e lidhur me qeverinë.
Sipas raportit, kompanitë e lidhura politikisht kanë shumë më tepër gjasa të fitojnë tenderë pa konkurrencë.
Në periudhën 2024-2025, rreth 69% e kontratave të tyre janë dhënë në procese ku ka pasur vetëm një ofertë.
Ky fenomen ka ngritur shqetësime edhe në Bashkimin Europian, i cili në vitin 2022 ngriti pezullimin e rreth 27 miliardë eurove fonde për Hungarinë për shkak të dyshimeve për korrupsion dhe parregullsi në tenderë.
Qeveria hungareze dhe vetë Orbán kanë mohuar vazhdimisht akuzat për korrupsion. Kompania Duna Aszfalt ka deklaruar se suksesi i saj lidhet me përvojën dhe cilësinë e punës, duke theksuar se ka fituar tenderë konkurrues edhe kundër kompanive ndërkombëtare.
Ndërkohë, István Tiborcz ka pohuar se që prej vitit 2015 ka shmangur përfshirjen në tenderë publikë, pas hetimeve të mëparshme nga institucionet europiane.
