Me rastin e përvjetorit të fillimit të pushtimit rus në Ukrainë, gazeta britanike The Guardian ka publikuar një raport special bazuar në biseda me zyrtarë të shërbimeve sekrete, duke zbuluar detaje të panjohura për muajt dhe javët që paraprinë sulmin rus.

Sipas artikullit të Shaun Walker, shërbimet sekrete britanike dhe amerikane kishin paralajmëruar për planet e Vladimir Putin që në vitin 2020, ndërsa përgatitjet për pushtim u bëjnë të pamundura për t’u fshehur. Megjithatë, shumë vende evropiane, përfshirë Francën dhe Gjermaninë, fillimisht dyshuan dhe i konsideruan lëvizjet e Rusisë si presion politik mbi Ukrainën, jo si përgatitje për luftë të plotë.

Derisa shërbimet sekrete amerikane dhe britanike vazhdonin t’i ndanin të dhënat më të ndjeshme me partnerët europianë, Zelenski dhe qeveria e tij fillimisht refuzuan të pranonin rrezikun, duke u shqetësuar për panik ekonomik dhe destabilizim të brendshëm. Vetëm në muajin janar dhe fillim të shkurtit, kur informacionet u bëjnë më të detajuara, Ukraina filloi të marrë masa të fshehta: grupe të ushtrisë dhe shërbimeve inteligjente organizuan strehime të sigurta, furnizime emergjente dhe trajnime të trupave.

Raporti i Guardian tregon gjithashtu se vetëm disa zyrtarë të lartë rusë kishin njohuri të plota për planet e invazionit deri në ditët e fundit para sulmit. Madje edhe disa ministra rusë dhe pjesëtarë të Kremlinit nuk e dinin saktësisht skemën. Tri ditë para sulmit, Putin mbajti një takim në Kremlin me sigurinë e tij, duke kërkuar mbështetjen për njohjen formale të “republikave” e Donjeckut dhe Luhanskut, por pasqyra tregon një atmosferë frike dhe habie brenda elitës ruse.

Në Ukrainë, vetëm 22 shkurtit, dy ditë para sulmit, Zelenski mori raporte të klasifikuara që paralajmëronin për ekipe atentatesh kundër tij dhe për kalimin e trupave ruse në pozicionet për të sulmuar Kievin. Megjithatë, ai zgjodhi të mos shpërndajë panik publik, duke u përpjekur të ruajë normalitetin dhe qetësinë mes qytetarëve.

Natën e 23 shkurtit, komandantët kryesorë ukrainas kryen lëvizje të fshehta, vendosën miniera dhe rikonfiguruan trupa në pika strategjike, veprime që ndryshe do të konsideroheshin të paligjshme pa miratimin e presidentit. Shërbimet e inteligjencës vazhduan të mbledhin informacion mbi objektivat kryesore ruse, përfshirë aeroportin Hostomel, duke mundësuar disa masa emergjente.

Më 24 shkurt në orën 4:50 të mëngjesit, Putin shpalli fillimin e “operacionit special ushtarak”. Në Kievin e rrethuar, Zelenski menjëherë u angazhua me liderët ndërkombëtarë, duke kërkuar ndihmë dhe paralajmëruar rusët për pasojat e agresionit. Vanërore, në Kremlin, Putin u duk i qetë dhe i pandërgjegjshëm për shkatërrimin që po shkaktonte, duke pritur vizita dhe biseda diplomatike sikur të mos kishte filluar lufta.

Katër vjet më vonë, konflikti vazhdon me pasoja katastrofale: mbi 400,000 ushtarë rusë janë vrarë dhe Rusia ka nën kontroll rreth 13% më shumë territor ukrainas krahasuar me fillimin e vitit 2022.