Shqipëria, ashtu si pjesa më e madhe e Evropës, po përballet me një valë intensive të virozave stinore, ku tre viruse respiratore po qarkullojnë njëkohësisht: virusi i gripit (Influenza), virusi sincitial respirator (RSV) dhe SARS-CoV-2 (COVID-19).

Sipas mjekëve, kjo situatë është e pritshme dhe në përputhje me tendencat e vërejtura në vende si Gjermania, ku rastet e gripit dhe RSV janë në rritje, ndërsa ato të COVID-19 po shënojnë rënie.

Bashkëqarkullimi i këtyre tre viruseve është bërë një normalitet i ri në sezonet e ftohta pas pandemisë.

Mjeku Erion Dasho shpjegon se të tre viruset, herë duke dominuar njëri e herë tjetri, kanë qenë prezentë në mënyrë të vazhdueshme vitet e fundit. Kjo situatë, ndonëse nuk përbën një emergjencë të paparashikuar, kërkon kujdes dhe vëmendje nga qytetarët për të menaxhuar simptomat dhe për të parandaluar përhapjen e mëtejshme.

Ndonëse pjesa më e madhe e të prekurve kalojnë një formë të lehtë të sëmundjes, është thelbësore të njihen shenjat që tregojnë një përkeqësim të situatës dhe kërkojnë ndërhyrje mjekësore.

Sipas mjekut Dasho, qytetarët duhet të kërkojnë ndihmë nëse vërejnë:

– Temperaturë të lartë, që nuk bie për 3-5 ditë dhe nuk kontrollohet lehtë me ilaçe.

– Kollë që nga e thatë kthehet në kollë me sekrecione (sputum).

– Vështirësi në frymëmarrje

Kujdes i veçantë duhet treguar për grupet e riskut. Virusi sincitial respirator (RSV) prek më rëndë fëmijët, ndërsa gripi dhe COVID-19 paraqesin rrezik më të lartë për të moshuarit.

Rruga kryesore për t’u mbrojtur mbetet vaksinimi. Vaksina janë të disponueshme për të tre viruset dhe rekomandohen veçanërisht për grupet vulnerabël. Mjeku thekson se edhe pse idealja është vaksinimi para fillimit të sezonit, nuk është vonë për ta kryer atë edhe tani, pasi sezoni i virozave pritet të zgjasë edhe për të paktën dy muaj.

Një tjetër masë thelbësore parandaluese, e mësuar edhe gjatë pandemisë, është izolimi. Personat që shfaqin simptoma duhet të qëndrojnë në shtëpi për të mos u bërë burim infektimi për të tjerët në komunitet, në punë apo në shkollë. Ky rregull i thjeshtë ndihmon në frenimin e ndjeshëm të përhapjes së viruseve.

Përtej virozave, mjeku Dasho ngre një shqetësim tjetër madhor për shëndetin publik në Shqipëri: sigurinë ushqimore. Ai kritikon ashpër menaxhimin e kësaj çështjeje nga autoritetet, duke e cilësuar si një dështim të politikave qeveritare.

Duke bërë një krahasim me standardet strikte të Bashkimit Evropian, ai thekson se në Shqipëri mungojnë kontrollet efikase dhe mekanizmat e gjurmueshmërisë së produkteve.

Si shembull ai përmendi rastin e pulave me salmonelë vitin e kaluar, i cili tregoi se sistemi i kontrollit ishte defektoz dhe i paaftë për të gjurmuar produktin e infektuar në treg.

Sipas tij, kjo tregon se administrata është e paaftë për të garantuar për qytetarët një siguri ushqimore sipas standardeve ndërkombëtare, duke i lënë ata të ekspozuar ndaj rreziqeve shëndetësore.

INTERVISTA

Atëherë nisim pikërisht me këtë pyetje me të cilën bëra dhe hyrjen. Është një situatë normale e sezonit dhe a jemi në pikun e sezonit ndoshta të gripit në këto momente që flasim, për çfarë bëhet fjalë?

Dasho: Kjo përkon me situatën ëh, qoftë në vende të tjera të Bashkimit Europian dhe të Europës, qoftë edhe me atë që është paterna ose skema e njohur e çdo viti përsa i takon gripit dhe virozave respiratore.

Në qoftë se do t’i referoheshim Shqipërisë, është situata e ngjashme me atë të Gjermanisë. Edhe në Gjermani kemi dy viroza, kemi gripin, kemi dhe virusin sincitial respirator, që janë me një incidencë në rritje.

Kemi nga ana tjetër Covid-in, i cili është me një incidencë në rënie. Kjo është një situatë të paktën e vërtetë, e konstatuar edhe vjet edhe para vjet, në Gjermani ku unë jetoj, punoj dhe ndjek dhe situatën epidemiologjike, dhe do të thoja edhe në Shqipëri ndoshta është, vlen e njëjta dhe vlen e njëjta ligjësi.

Pra, në fund të muajit janar, në fillim të muajit shkurt, edhe vitin e kaluar kemi patur një rritje të numrit të rasteve. Të dhënat që vijnë qoftë nga Gjermania, qoftë nga Shqipëria, flasin për një situatë e cila normalisht, e cila është drejt përkeqësimit, por nuk duket një situatë jashtë të zakonshmes, duket një situatë e pritshme dhe me atë qarkullim të virozave që i korrespondon periudhës së vitit në të cilën jemi.

Po mes viruseve mund të qarkullojë edhe rasti i Covid-19, apo jo?

Dasho: Po, janë tre viruse që ka vite tashmë, që prej pandemisë së Covid-it. Janë tre viruse që në këtë periudhë të vitit qarkullojnë bashkarisht. Unë i përmenda, po t’i ripërsërisim për qytetarët që na ndjekin. Pra, është virusi i gripit, është virusi Covid-19, është edhe virusi sincitial respirator. Të tre këto viruse, herë duke dominuar njëri dhe herë duke dominuar tjetri, kanë qenë prezent gjatë gjithë sezoneve të fundit të virozave, të paktën në Europë, përfshi edhe Shqipërinë. Dhe edhe në situatën që flasim, të gjitha ato institute, institucione që merren me monitorimin e situatës epidemiologjike, në Gjermani kemi Robert Koch Institute, raportojnë mbi bazë, me bazë në baza javore, mbi ecurinë e të tre këtyre viruseve. Dhe siç e thashë, në momentin që flasim, ajo situatë që shohim në Shqipëri përputhet edhe me situatën që shohim në Gjermani. Kemi rritje të incidencës së gripit dhe virusit sincitial respirator dhe rënie të incidencës së Covid-it. Në spitale ndërkohë kemi, sepse në Gjermani raportohen tre parametra, raportohet incidenca, raportohet frekuentimi… raportojnë mbi bazë, me bazë, në baza javore mbi ecurinë e të tre këtyre viruseve. Dhe siç e thashë, në momentin që flasim, ajo situatë që shohim në Shqipëri përputhet edhe me situatën që shohim në Gjermani. Kemi rritje të incidencës së gripit dhe virusit sincitial respirator dhe rënie të incidencës së Covid-it. Në spitale ndërkohë kemi, sepse në Gjermani raportohen tre parametra, raportohet incidenca, raportohet frekuentimi i spitaleve, raportohet edhe frekuentimi i qendrave të reanimacionit ose i pavioneve të kujdesit të kujdesit intensiv. Pra, përsa i takon virusit qoftë sincitial respirator, qoftë gripit jemi në një plato përsa i takon këtyre indikatorëve, kurse incidenca vazhdon të jetë në rritje.

Por ka një ndryshim ndërmjet këtyre tre viruseve nëse do e cilësonim cili nga këto është më i ashpër dhe simptomat që mund ta dallojë një person që është i prekur pra tani me Covid dhe a duhet të marrë pra një trajtim më të specializuar nëse flasim për për Covid-in apo për nga dy viruse të tjera të cilët ju përmendët? Ku duhet më shumë kujdes?

Dasho: Tani të mos harrojmë që prej disa viteve, duke, pasi kaluam tre-katër vitet e parë të qarkullimit të virusit të Covid-it në popullatë, edhe virusi SARS-CoV-2, ashtu sikurse është parashikuar dhe si u tha nga të gjithë ekspertët gjatë periudhës së pandemisë, pasi të kishim një qarkullim të virusit në popullatë, ky virus kthehet në një nga ato dhjetëra viruse të tjerë që janë përgjegjës për të shkaktuar atë që ne e quajmë virozat e stinës ose virozat respiratore, të cilat janë në hemisferën e veriut ndodhin gjatë sezonit të, gjatë sezonit tetor deri në pranverë. Pra kemi gjatë periudhës, gjatë fundit të vjeshtës, dimrit dhe fillimit të pranverës. Pra, nuk ka arsye sepse virusi i Covid të shihet tashmë në një mënyrë, në një mënyrë të ndryshme, në mënyrë të veçantë nga virozat e tjera respiratore. Pra, tashmë ky virus ka qarkulluar mjaftueshëm në popullatë, ka krijuar atë mbrojtjen ose imunitetin popullata njerëzore. Sigurisht, të tre këto viruse, virusi sincitial respirator, Covid-i dhe gripi, janë, vazhdojnë të shkaktojnë sëmundshmëri, vazhdojnë të shkaktojnë hospitalizim. Fatkeqësisht vazhdojnë, vazhdojnë të shkaktojnë komplikacione dhe humbje jete. Fati i mirë është që ndaj të tre këtyre viruseve tashmë ka vaksina dhe në përputhje me moshën, në përputhje me grupet në risk, këto vaksina rekomandohen të kryhen para fillimit të sezonit të virozave. Dhe kjo ka, ky ka qenë edhe rekomandimi im i përvitshëm. Në muajin, e kam filluar, i filloj këto rekomandime zakonisht në gusht dhe në shtator, duke i rekomanduar qytetarëve që i përkasin grupeve vulnerabël që në shtator, maksimumi gjatë muajit tetor, të kryejnë vaksinat përkatëse për të qenë të mbrojtur.

Cilat grupe kemi parasysh?

Dasho: Atëherë, tek, tek gripi kemi fëmijët dhe të moshuarit. Tek virusi sincitial respirator kryesisht fëmijët. Kurse tek Covid-i i kemi të moshuarit kryesisht dhe vaksina rekomandohet për momentin tek personat me moshën mbi 65 vjeç. Pra, të gjithë këto grupe popullate duhet, u rekomandohet vaksinimi ndaj tre viruseve përkatëse, me qëllim që ose të shmangin krejtësisht infektimin, ose të ulin atë shkallën e rëndesës, ose shkallën e gravitetit të sëmundjes, ose të shmangin komplikacionet dhe humbjen e jetës.

Në këtë fazë që ne jemi, mund të aplikohet vaksina apo nuk ka efekt, pasi jemi në kulmin e sezonit të griprave?

Dasho: Vaksina ka kuptim të aplikohet dhe tani, madje edhe te personat të cilët mund të mos ta, mund ta kenë neglizhuar kryerjen e vaksinës. Vaksina në çdo moment mbron, sepse ende sezoni i virozave nuk ka përfunduar, ende kemi të paktën dy muaj, në mos më tepër sezon virozash dhe për këtë arsye personat që nuk e kanë kryer vaksinën mund ta kryejnë edhe tani.

Kemi parasysh që në këtë lloj situate takojmë shumë njerëz rreth e rrotull që kanë grip, por jo të gjithë shkojnë drejt spitalit. A ka një kufi ose një moment se kur duhet që personat të marrin ndihmën e mjekut ose një recetë nga mjeku përpos trajtimit që mund t’i bëjë gjithsecili vetes në këtë periudhë pra me, me bimët medicinale, me çajra të ndryshëm e të tjerë?

Dasho: Atëherë, pjesa më e madhe e personave që preken nga këto, nga këto viroza, llogaritet që secili prej nesh preket nga dy deri në katër herë gjatë vitit për nga virozat respiratore. Në këto kushte, nuk ka vend dhe nuk është, nuk është koha sidomos që të ngjallim dhe panik për të thënë që çdokush që ka shenja duhet të drejtohet drejt spitaleve apo tek mjeku. Sigurisht që në qoftë se, në qoftë se ecuria është atipike, pra në qoftë se brenda tre deri në pesë ditëve nuk kemi qetësim të situatës, në qoftë se konstatohet që kolla ose, ose shenjat e tjera, temperatura vazhdon të jetë e lartë dhe nuk dominohet nga antipiretikët, në qoftë se kemi kollën e cila nga një kollë që është tipike për virozat që është një kollë e thatë, kthehet në një kollë me sputum, kthehet në një, shoqërohet me mbajtje, me marrje fryme. Në qoftë se kjo ndodh sidomos në personat e moshuar ose në fëmijët e vegjël, në qoftë se kjo, pra siç e thashë, ndodh një kuadër që shkon drejt përkeqësimit, sigurisht që duhet menjëherë kërkim i ndihmës mjekësore, jo vetëm nga mjeku i familjes por në raste të caktuara edhe drejt urgjencës mjekësore. Këto janë sigurisht qytetarët e kanë përvojën, sepse siç e thashë secili prej nesh kalon të paktën dy deri në katër viroza në vit, kështu që nuk ka, nuk ka rregulla të prera me fik që të thuhet në këtë ose në atë situatë duhet patjetër. Këto rregulla i imponon dhe i zbaton mjeku. Qytetarët shohin që në qoftë se situata e tyre është në përputhje ose është e ngjashme me virozat e kaluara gjatë jetës, sigurisht që nuk ka vend për alarm. Por në qoftë se konstatohet një përkeqësim i situatës, atëherë natyrisht kërkohet menjëherë kujdes mjekësor, jo vetëm te mjeku i familjes, por ka raste dhe te urgjenca mjekësore, sidomos kur kemi situata temperature mbi 40 gradë, e cila vazhdon për orë të tëra, nuk dominohet nga antipiretikët. Këto përbëjnë edhe situata ekstreme të urgjencës mjekësore kur duhet thirrur dhe ambulanca, transporti me ambulancë dhe kalimi drejt një qendre të, drejt një qendre mjekësore të specializuar për të trajtuar këto raste. Por, siç e thashë, fatmirësisht pjesa më e madhe e virozave respiratore kalojnë ose pa shenja, ose me shenja të lehta dhe mbi të gjitha, në qoftë se këto ndodhin te persona të vaksinuar, personat e vaksinuar kanë edhe mbrojtjen shtesë që u ofron vaksina dhe nuk besoj se kalojnë në këto situata ekstreme.

Po nëse flasim për parandalimin, përveç vaksinave, diçka që ju ndoshta nga gjithë përvoja juaj, çfarë mund të këshilloni për t’i shmangur këto viruse, çfarë duhet të kenë parasysh qytetarët?

Dasho: Atëherë, ju sapo e përmendët dhe kështu filloi dhe biseda, që persona të cilët kanë shenja shihen edhe në qarkullim. Pikërisht kjo duhet të shmanget. Dhe kjo është A-ja e gjithë, e gjithë parandalimit. Pra, në qoftë se një person shfaq shenja, kjo tregon që ky person është tashmë i infektuar dhe është infektues edhe për të tjerët. Në qoftë se ky person shkon në punë, ose një fëmijë që ka filluar të shfaqi shenjat e një viroze, prindërit e çojnë në kopsht ose në shkollë, kjo sigurisht ndikon për përhapjen më tej të sëmundjes. Pra, rregulli i parë është ajo që e mësuam dhe gjatë Covid-it, pra personat që shfaqin shenja të sëmundjeve infektive, të virozave respiratore, duhet menjëherë të qëndrojnë në shtëpi të paktën derisa këto shenja të stabilizohen dhe të mos jenë më infektues për të tjerët, pra pasi të kalojë sëmundja. Kjo është A-ja e gjithçkaje. Në qoftë se do të zbatohej ky element, do të kishim një situatë shumë më, shumë më të, do të shmangnim shumë nga ato objektivistëve dhe të personave që merren tashmë me propagandimin dhe me promovimin e një ushqyerje të shëndetshme, të ushqehen shëndetshëm, të kenë një jetë aktive nga pikëpamja fizike dhe në këtë mënyrë duke patur një shëndet më të mirë, do të kenë dhe një imunitet më të mirë, do të kenë edhe rrjedhimisht do të preken ose më lehtë, ose do të mund të shmangin komplikacionet dhe format e rënda të sëmundjeve. Sigurisht që kjo, përsa i takon ushqyerjes e thashë, është diçka që ka lidhje me ndryshime afatgjata të sjelljes dhe nuk është se mund t’i japë efekte të menjëhershme kur fillon sezoni i virozave.

Meqënëse jemi tek ushqimi, siguria ushqimore është një ndër prioritetet e qeverisë tonë, si kusht edhe në fakt për ecjen më tej të negociatave me Bashkimin Europian. Një temë që pa diskutim është shumë e gjerë dhe do donte shumë, shumë mendime për të, për të dalë në një konkluzion. Megjithatë si mjek, do doja një vlerësim nga ana juaj, duke qenë se mund të bëni dhe krahasimin shumë mirë me një vend të Bashkimit Europian, sa i përket standartit dhe kontrollit të ushqimit atje dhe me Shqipërinë, sa larg është dhe cilat janë pasojat tek shëndeti sepse po raportohen raste me, të skaduara ose baktere prezente në shumë e shumë ushqime, në afatgjatë ose në afatshkurtër tek qytetarët?

Dasho: Tani, ju më ngacmuat me qeverinë dhe më thoni që qeveria ka prioritete, por qeveria jonë ka treguar që shëndetin e qytetarëve të vet nuk e ka prioritet fatkeqësisht. Dhe këtë e manifeston jo vetëm tek mënyra se si e keqmenaxhon sistemin shëndetësor, duke e keqfinancuar, keqmenaxhuar dhe mund të shtojmë edhe shumë fjalë të tjera që fillojnë me keq, por edhe tek ushqyerja është dhe te siguria ushqimore është një nga këto shumë aspekte të dështimit të politikave të qeverisë sonë në lidhje me mbrojtjen dhe me sigurinë e qytetarëve tanë. Pra, në qoftë se në Shqipëri janë vendet e huaja, ato që zbulojnë shpeshherë produkte shqiptare të cilat kanë si perimeve ose të tjerave produkte, por në Shqipëri këto qarkullojnë lehtësisht. Kjo është një, ky është një argument se realisht ne, kontrolli ynë ushqimor dhe i gjithë sistemi ynë i sigurisë ushqimore nuk funksionon. Apo siç ishte, siç ishte rasti vitin e kaluar i pulave me salmonelë, të cilat përsëri i shpëtuan kontrolleve dhe askush nuk arriti dot pastaj kur u, kur ju kthye sistemit të kontrollit të sigurisë ushqimore, u pa se mungonin edhe mekanizmat elementarë për të ndjekur, ajo që është ‘tracking’ quhet në gjuhën angleze. Pra është ndjekja e gjithë zinxhirit, është ndjekja e gjithë zinxhirit të logjistikës se si ushqimi vjen nga vendi ku prodhohet ose importohet deri te konsumatori fundor. Pra, përvoja e pulave me salmonelë tregoi se ky zinxhir në Shqipëri ishte defektoz dhe nuk funksiononte. Pra, organet përkatëse ishin të paaftë të thonin se në cilat njësi kishin përfunduar pulat e dyshuara si të infektuara me salmonelë. Në këto kushte, fatkeqësisht më duhet t’i them qytetarëve shqiptarë që na ndjekin, se është treguar jashtëzakonisht e paaftë administrata jonë për të siguruar atyre dhe për t’u garantuar atyre një siguri ushqimore në përputhje me standardet ndërkombëtare. Ndërkohë, në Gjermani, në vendet e Bashkimit Europian, ka procedura shumë strikte, të cilat në radhë të parë garantojnë ruajtjen e ushqimeve në kushte optimale, garantojnë respektimin e afateve të skadencës dhe garantojnë edhe gjurmueshmërinë e atyre që, qoftë ushqime, qoftë medikamente, që për një arsye ose për një tjetër mendohet se mund të përbëjnë rrezik për shëndetin publik.