Raporti i Sigurisë Ndërkombëtare i vitit 2026 i Shërbimit të Inteligjencës së Jashtme Estoneze   përmbante një gjetje tronditëse. Ai testoi modelin kinez të inteligjencës artificiale me burim të hapur, DeepSeek, për përgjigje të njëanshme ose të paplota.  

“Kur diskuton çështje që lidhen me sigurinë e Estonisë, DeepSeek fsheh informacione kyçe dhe fut propagandë kineze në përgjigjet e tij”, paralajmëroi raporti.

Kjo analizë estoneze përbën një nga tre vlerësimet e fundit evropiane të modeleve të inteligjencës artificiale të zhvilluara nga kinezët. Një audit  nga organizata jofitimprurëse Policy Genome dhe një  studim i detajuar  i financuar nga Agjencia Suedeze e Mbrojtjes Psikologjike nxjerrin në pah se si modelet kryesore kineze si DeepSeek, familja Qwen e Alibaba-s dhe Kimi i Moonshot-it përfshijnë kontrolle përmbajtjeje që shtrihen përtej ndjeshmërive të brendshme politike të Kinës.

Shqyrtimi i mëparshëm i modeleve kineze të inteligjencës artificiale u përqendrua në tema të censuruara në vend, të tilla si shtypja e ngjarjeve në Tiananmen të vitit 1989, Tajvani dhe shkeljet e të drejtave që përfshijnë ujgurët, tibetianët, Hong Kongun dhe Falun Gong. Këto kufizime kufizojnë njohuritë për Kinën dhe i heshtin qytetarët evropianë nga komunitete të ndryshme të diasporës dhe grupe fetare shumëetnike.

Studimet e reja zbulojnë një model më të gjerë të formësimit të përmbajtjes.  Dy nga raportet dokumentojnë shtrembërime në informacionin e lidhur me pushtimin rus të Ukrainës. Raporti estonez gjeti shtrembërime të dukshme kur DeepSeek iu përgjigj pyetjeve në lidhje me luftën, duke përfshirë futje të padëshiruara të qëndrimeve zyrtare kineze. Kur u pyet për mizoritë në Bucha, DeepSeek ofroi pranime të paqarta të shqetësimeve ndërkombëtare, ndërsa shtoi vullnetarisht se “Kina ka mbështetur vazhdimisht paqen dhe dialogun”. 

Auditimi i Policy Genome shqyrtoi shtatë pyetje mbi luftën në Ukrainë në gjashtë modele nga vende të ndryshme, përfshirë Kinën. Ai zbuloi se përgjigjet në gjuhën angleze dhe ukrainase nga DeepSeek ishin kryesisht të sakta, megjithatë disa përgjigje në gjuhën ruse mbështetën pikat e diskutimit të Kremlinit ose futën detaje mashtruese. Përfundimi i studimit kap këtë nuancë: “Rreziku nuk është vetëm ‘modelin që përdorni’, por edhe gjuhën në të cilën pyetni.”

Nuk është vetëm propaganda ruse për Ukrainën që shfaqet në modelet kineze. Kur studiuesit i nxitën modelet të zbulonin arsyetimin e tyre, ata zbuluan direktiva të brendshme nga DeepSeek për të shmangur tabutë e zakonshme të Partisë Komuniste ose nga Qwen për t’i mbajtur përgjigjet mbi Kinën “pozitive dhe konstruktive, për të shmangur kritikat dhe për të theksuar arritjet”. I njëjti model u udhëzua gjithashtu të mbetej “neutral dhe objektiv” ndaj Shteteve të Bashkuara, Kenias ose Belgjikës, duke shmangur “çdo temë politike ose të ndjeshme” për dy të fundit. 

Një tjetër gjetje shqetësuese lidhet me mënyrën se si kontrollet e përmbajtjes të drejtuara nga Partia Komuniste Kineze shtrihen përtej modeleve origjinale në aplikacionet e ndërtuara mbi to. Modelet kineze janë me burim të hapur, të fuqishme dhe më të lira se alternativat amerikane pronësore nga firma të tilla si OpenAI ose Anthropic. 

Këto avantazhe po nxisin miratimin e shpejtë nga zhvilluesit. Sipas studimit të financuar nga Suedia, vetëm modelet e familjes Qwen të Alibaba regjistruan më shumë se 9.5 milionë shkarkime nga tetori deri në nëntor 2025 dhe shërbyen si bazë për afërsisht 2,800 modele derivative, duke përfshirë një platformë kërkimore ligjore braziliane dhe një chatbot të përshtatur për gjuhët ugandane.

Modelet bazë nga Kina mbajnë kontrolle të përmbajtjes së integruara në aplikacionet e tyre të mëvonshme — shpesh pa e kuptuar përdoruesit ose zhvilluesit manipulimin e natyrshëm. Edhe pse disa ritrajnime mund të zvogëlojnë kufizimet specifike të Kinës, autorët e studimit të financuar nga Suedia e gjetën procesin të paplotë: “Nga dhjetë kompanitë modelet e të cilave testuam për këtë raport (duke përfshirë si modelet origjinale kineze ashtu edhe modelet e reja të ndërtuara mbi to), asnjëra nuk ishte plotësisht e lirë nga udhëzimet kineze të informacionit.” Gjurmë të kontrolleve të qeverisë kineze nga modelet origjinale u gjetën në gjuhë aq të ndryshme sa anglishtja, kinezishtja, japonishtja, rusishtja, malajishtja, indonezishtja, tajlandishtja dhe hindishtja — të folura së bashku nga miliarda.

Eksportet e inteligjencës artificiale të Kinës krijojnë gjithashtu rreziqe për sigurinë kibernetike ose dobësi të tjera. Kur u pyet në lidhje me sigurinë e teknologjisë kineze, raporti estonez zbuloi se DeepSeek ofroi garanci të rafinuara dhe që tingëllonin zyrtare për besueshmërinë, duke lënë mënjanë rastet e dokumentuara të hakerimit, spiunazhit kibernetik ose shtypjes transnacionale të lidhura me aktorë me bazë në Kinë. 

Studimi suedez vuri në dukje se disa versione të modeleve kineze, duke përfshirë DeepSeek dhe Qwen, rezultuan të ndjeshme ndaj “jailbreaking” – teknika që anashkalojnë masat mbrojtëse për të nxjerrë udhëzime për krijimin e armëve ose substancave të kontrolluara si fentanili – një dobësi që mund të shfrytëzohej nga një gamë aktorësh të këqij. 

Këto modele nuk janë të rastësishme. Për të vepruar brenda Kinës, modelet kërkojnë miratim nga administrata e hapësirës kibernetike të vendit dhe duhet të jenë në përputhje me censurën dhe propagandën e partisë-shtetit. 

Udhëheqësit e Kinës e shohin eksportin e inteligjencës artificiale si një mjet strategjik për të zgjeruar ndikimin mbi hapësirën globale të informacionit. Ata kanë inkurajuar burimet e hapura për të përshpejtuar zhvillimin teknologjik, i cili ka nxitur gjithashtu miratimin e shpejtë të modeleve kineze të inteligjencës artificiale, veçanërisht në Jugun Global.  Studiuesit  dhe zyrtarët kinezë kanë diskutuar hapur përdorimin e përparimeve të inteligjencës artificiale për të “komandoj fuqi më të madhe diskursi në skenën ndërkombëtare”.

Përhapja globale  e këtyre modeleve kineze pa masa mbrojtëse të përshtatshme mbart pasoja për sigurinë perëndimore dhe lirinë e shprehjes në të gjithë botën. Integrimi i thellë në infrastrukturën dixhitale globale ngre shqetësime legjitime në lidhje me aktivizimin e ardhshëm të operacioneve të ndikimit, duke përfshirë edhe zgjedhjet evropiane, amerikane dhe të tjera.

Këto raporte të fundit nënvizojnë nevojën për veprime urgjente. Demokracitë duhet t’i bëjnë zhvilluesit të vetëdijshëm për rreziqet e transferimit të të dhënave. Ato duhet të forcojnë rregullat e transparencës që kërkojnë zbulimin e modeleve themelore. 

Inteligjenca Artificiale po transformon mjedisin tonë të informacionit. Udhëheqësit e Kinës i trajtojnë dimensionet e saj politike si një përparësi strategjike. Demokracitë duhet të reagojnë dhe të drejtojnë burimet për të ruajtur hetimin e hapur, për të minimizuar paragjykimet e fshehura dhe për të forcuar qëndrueshmërinë.  /The Geopost