Një vit pas protestës më të madhe në historinë e Serbisë, analistët vlerësojnë se vendi ka kaluar një periudhë represioni dhe presioni ndaj qytetarëve. Protesta e 15 marsit të vitit të kaluar mblodhi rreth 325 mijë njerëz në rrugë, sipas vlerësimeve të Arkivit të Tubimeve Publike, dhe mbeti në kujtesë edhe për pretendimet mbi përdorimin e armës zanore kundër demonstruesve.

Përtej kësaj ngjarjeje, interpretimet për pasojat e protestës ndryshojnë. Qeveria e presidentit Aleksandar Vuçiç atëherë mblodhi për herë të parë një numër të madh personash të veshur me të zeza në një kamp me tenda në Parkun Pionir në Beograd. Sipas pretendimeve të mëvonshme, kjo ndodhi për shkak të mungesës së unitetit të plotë brenda radhëve zyrtare të policisë.

Shumë kundërshtarë të qeverisë besojnë se ajo ishte një mundësi e humbur për të bërë më shumë dhe se pushteti ishte në pikën më të dobët. Megjithatë, askush nuk ka një përgjigje të qartë se çfarë konkretisht mund të ishte bërë.

Studentët që organizuan protestën theksojnë se përplasjet më të mëdha u shmangën në momentin e fundit.

Një pikë kthese në disa drejtime

Kryeredaktori i javores “Vreme”, Filip Shvarm, thotë se përshtypja kryesore një vit më vonë është se gjithçka kaloi në mënyrë paqësore dhe se studentët arritën ta ruajnë këtë nga fillimi deri në fund.

Ai shton se kishte edhe nga ata që mendonin se në rrugë mund të bëhej më shumë për të tronditur pushtetin, por sipas tij kjo do të ishte një aventurë e rrezikshme. “Në Serbi pushteti mund të fitohet përmes zgjedhjeve. Edhe nëse do të hyhej fizikisht në institucionet shtetërore, mbetet pyetja se çfarë do të bëhej aty pa legjitimitet”, thotë Shvarm.

Sipas tij, protesta e 15 marsit tregoi një forcë të madhe të qytetarëve dhe e vendosi lëvizjen studentore si forcën më të fuqishme politike mes kundërshtarëve të qeverisë.

Ai shton se qeveria iu përgjigj kësaj me represion. “Kur flasim për këtë protestë, nuk mund të ndahet nga pretendimet për përdorimin e armës zanore dhe nga prania e grupeve të dhunshme që ishin mbledhur rreth të ashtuquajturit ‘Ćacilend’”, thekson ai.

“Pushteti nuk është kundërshtar normal politik”

Politologu Dushko Radosavljeviç vlerëson se është e vështirë të flitet për pushtetin në Serbi si për një kundërshtar normal politik. Ai gjithashtu beson se më 15 mars është përdorur një armë e ndaluar, gjë që sipas tij tregoi mënyrën se si qeveria do të luftojë për të mbetur në pushtet.

“Sot u bë e qartë se kundër qytetarëve paqësorë do të përdoret çdo mjet. Atë ditë regjimi shpalli luftë kundër popullit të vet”, tha ai.

Sipas kritikëve të qeverisë, pas protestës pati një rritje të represionit. Përveç brutalitetit policor, në presion ndaj aktivistëve dhe protestuesve u përfshinë edhe grupe të dhunshme, gjykatat dhe shërbimet sekrete. Shumë qytetarë u morën në pyetje, u ndaluan ose u përballën me procedura gjyqësore për shkak të pjesëmarrjes në protesta.

Protestat vazhdojnë, por në forma të tjera

Megjithatë, sipas Shvarmit, represioni nuk i ka shuar plotësisht protestat. Ato vazhdojnë në pjesë të ndryshme të Serbisë, por tashmë janë më të fokusuara në probleme konkrete.

“Sot protestat janë më të vogla dhe më të synuara. Ato të vitit 2025 shpesh përsëritnin të njëjtin model”, thotë ai.

Sipas tij, Serbia ka hyrë në një periudhë ku pushteti po përpiqet të fitojë kohë deri në zgjedhjet parlamentare. “Megjithatë, mendoj se kjo nuk do të funksionojë. Kushdo që ka marrë pjesë në protesta ka shumë gjasa të jetë votues kundër regjimit”, shton ai.

Nga ana tjetër, Radosavljeviç thotë se regjimi nuk është konsoliduar, por është tërhequr në një linjë të fundit mbrojtjeje.

“Shtyrja e kësaj situate për një vit tjetër do të shkaktojë humbje të mëdha për shtetin dhe shoqërinë, humbje që do të duhen vite për t’u rikuperuar”, tha ai, duke shtuar se nëse regjimi do të ishte i konsoliduar, zgjedhjet do të ishin mbajtur tashmë.

Debati mbetet i hapur: a duan qytetarët të jetojnë në një shtet të kontrolluar nga partitë, ku – sipas kritikëve – grupet e dhunshme janë më të fuqishme se policia dhe ku korrupsioni mbetet një nga problemet kryesore të sistemit politik. /DW