Bashkimi Europian ka nevojë të ndryshojë rregullat e tij për të mundësuar që një valë e re vendesh të anëtarësohen, tha të martën përgjegjësja për zgjerimin e bllokut, duke u bërë thirrje kryeqyteteve të paraqesin planet e tyre pasi ato refuzuan propozimet e Komisionit për të thjeshtuar procesin.

Komisionerja për Zgjerim Marta Kos tha se krahu ekzekutiv i BE-së tashmë u kishte paraqitur tri opsione vendeve dhe “pa … vendimin e shteteve anëtare, nuk mund të ecim përpara”, duke folur në Competitive Europe Summit të POLITICO-s.

Këto tri opsione përfshijnë: ruajtjen e status quo-së, ndryshimin e sistemit aktual për të siguruar që vendet kandidate të mos mbeten të bllokuara për vite të tëra, ose propozimin për “zgjerim të kundërt” të paraqitur nga presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen dhe ekipi i saj, sipas të cilit vendet aplikante do të anëtarësoheshin para se të përfundonin reformat kyçe, transmeton Gazeta Express.

Procesi i pranimit është komplikuar nga refuzimi i vazhdueshëm i kryeministrit hungarez Viktor Orbán për të siguruar mbështetjen unanime të nevojshme që Ukraina të vazhdojë me kandidaturën e saj. “Zgjerimi i kundërt” u parashikua nga Brukseli si një mënyrë që Kievi dhe të tjerët të fillonin të merrnin qasje në tregun e vetëm dhe skemat e investimeve përpara se të bëheshin anëtare të plota të BE-së.

"Që nga shkëmbimi i parë me shtetet anëtare [është e qartë] opsioni numër tre nuk është në rregull ... ky do të ishte një revolucion," tha Kos në një intervistë në panel, duke shtuar se "opsioni numër një, status quo-ja, gjithashtu nuk është një opsion”.

Ndërsa një ridizajnim i sistemit është i mundshëm, komisioneri slloven vazhdoi, "tani po debatojmë në [cilin] drejtim. Si mund ta bëjmë procesin më të shpejtë në kuptimin e integrimit të zgjeruar gradual?"

Në një darkë me ambasadorët në fillim të këtij muaji, shefi i stafit të von der Leyen, Björn Seibert, u paralajmërua se propozimi i zgjerimit të kundërt shihej si i pazbatueshëm nga kryeqytetet. Të dërguarit përmendin si kërkesat e vështira ligjore rreth mënyrës se si vendet e reja mund të bashkohen, ashtu edhe frikën se vendet e reja mund të tërhiqen në mënyrë demokratike dhe të përfundojnë duke bllokuar agjendën e BE-së, siç ka bërë Hungaria.

"Ne mendojmë se vetëm një ose dy vende mbështesin propozimet e Komisionit, kështu që nuk është një sukses i madh", tha një nga diplomatët, duke paralajmëruar se kryeqytetet duan të sigurohen që zgjerimi të vazhdojë në një mënyrë që i përshtatet kërkesave të tyre ligjore.

"Ka mbështetje të madhe për pranimin e Ukrainës në Bashkimin Europian", tha një diplomat i dytë.

"Por është gjithashtu e vërtetë se pothuajse asnjë shtet anëtar nuk e mbështet pranimin përpara se negociatat të kenë përfunduar në mënyrë të rregullt”.

Një mënyrë tjetër

Katër diplomatë, të cilëve u është dhënë anonimiteti për të folur hapur rreth bisedimeve delikate, i thanë POLITICO-s se vendet tani janë në proces të zhvillimit të propozimeve të tyre për t'i ndarë me Komisionin. Këto do të përcaktonin mekanizma alternativë, me shumë mundësi duke u përqendruar në mënyrën se si vendet kandidate mund të ndiejnë përfitimet e përafrimit me tregun e BE-së dhe qasjen në skemat e saj të investimeve.

"Nëse shteteve anëtare nuk u pëlqen 'zgjerimi i kundërt', kjo është në rregull", tha një zyrtar i BE-së, "por ata mund t'i vendosin edhe propozimet e tyre në tryezë".

Në një shfaqje të rrallë uniteti muajin e kaluar, kryeministri shqiptar Edi Rama dhe presidenti serb Aleksandar Vuçiq shkruan një artikull në gazetën gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung ku u ankuan për ritmin e ngadaltë të përpjekjeve për të marrë përfitimet nga afrimi me bllokun.

Ky ishte rezultat i "reformave të brendshme, tensioneve gjeopolitike, kufizimeve institucionale dhe shqetësimeve legjitime brenda shteteve anëtare", shkruan ata.

Në vend të kësaj, thanë ata, vendet e tyre duan të bashkohen me Tregun e Përbashkët, si dhe me zonën pa kufij të Shengenit, pa marrë të drejtat politike dhe fuqinë e vetos së anëtarëve të plotë.

Plani, i cili do të krijonte një BE me dy nivele të hartuesve dhe marrësve të rregullave, është mbështetur nga disa vende kandidate më të vogla dhe është përballur me skepticizëm nga Moldavia dhe Ukraina, të cilat synojnë të pranohen në baza të barabarta me të tjerët.

Megjithatë, Kos e hodhi poshtë thirrjen, duke thënë se nuk ishte e sigurt nëse udhëheqësit "e dinë se sa duhet të bëjnë nëse duan të jenë pjesë e Shengenit ose tregut të përbashkët", dhe se procesi i reformave është i vështirë për integrimin ekonomik, si dhe për anëtarësimin në BE. Asnjë vend nuk është bërë anëtar që nga Kroacia në vitin 2013.

Aspirata e Ukrainës për t'u bashkuar me bllokun deri më 1 janar 2027, vazhdoi ajo, do të ishte "e pamundur". Islanda, në të kundërt, mund të jetë një "rast i veçantë" dhe "të shkojë shumë shpejt" nëse votuesit vendosin të rihapin negociatat në një referendum që do të mbahet këtë verë mes pasigurisë gjeopolitike dhe tensioneve me Shtetet e Bashkuara. Presidenti Donald Trump e ngatërroi vazhdimisht Islandën me Groenlandën në një fjalim në janar, pasi këmbënguli se vendi i tij duhet të marrë kontrollin e territoreve të Arktikut.

“Islanda është aq shumë e integruar tashmë nëpërmjet EEA-së saqë Tregu i Përbashkët është atje. Shengen është atje”, tha Kos.

“Pra, temat më të vështira, nëse flas për reformat e nevojshme ose, duke qenë të integruara në BE, ato tashmë janë [atje]. Nëse flasim për zhvillimin e demokracisë, ato janë shumë të larta. Vlerat europiane, ato janë shumë të larta”.