Të dhënat për nëntëmujorin e parë të vitit 2025 tregojnë një situatë shqetësuese në fushën e shëndetit mendor në Kosovë, duke rikthyer në vëmendje mungesën e politikave dhe mekanizmave institucional për parandalimin e vetëvrasjeve.

Sipas Policisë së Kosovës, 13 persona kanë kryer vetëvrasje në Kosovë, një dukuri e cila ndodh nga faktorë të ndryshëm, ekonomik, social, psikologjik, çrregullimeve mendore, probleme, mungesë vetëbesime e tjera.

Ndërkohë Qendra për parandalimin e vetëvrasjes “Linja e Jetës” për nëntë muajt e parë të vitit që lamë pas, ka pasur 800 thirrje të personave me mendime suicidale, 3-4 mijë chats dhe 160 thirrje të humbura.

Institucionet shëndetësore raportojnë se çdo ditë trajtohen persona me çrregullime të ndryshme psikike, përfshirë edhe raste me ide vetëlënduese, derisa profesionistët e shëndetit mendor, theksojnë nevojën për kujdes të shtuar në trajtim dhe në raportimin publik të këtyre rasteve. Sipas tyre, mënyra e raportimit mediatik mund të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në shoqëri, veçanërisht te personat në gjendje të brishtë emocionale.

Drejtori i Klinikës së Psikiatrisë në QKUK, Faton Kutllovci, ka thënë për KosovaPress, se në këtë klinikë trajtohen çdo ditë persona me çrregullime psikike, përfshirë edhe raste me ide suicidale. Sipas tij, trajtimi bëhet me kujdes të veçantë dhe në bazë të vlerësimit profesional për secilin rast.

Kutllovci ka apeluar që mediat të raportojnë me përgjegjësi për këto raste, duke paralajmëruar se raportimi i detajuar mund të ketë ndikim negativ në shoqëri.

Përveç raportimit joetik në media, Kutllovci ka thënë se janë edhe dy efekte tjera negative, stigma, fjalët se nëse viziton psikiatrin je person me të meta të mëdha psikike dhe ndikimi i farmacistëve, të cilët u thonë se terapia që marrin është e rëndë dhe personi me mendim suicidal ndërprenë terapinë.

Ai po ashtu ka bërë të ditur se ligji aktual për shëndetin mendor ka mangësi dhe se një draft i ri i projektligjit tashmë ndodhet në fazën e konsultimeve publike.

“Në Klinikën e Psikiatrisë, në baza ditore ne trajtojmë edhe në mënyrë ambulatore, po edhe në mënyrë spitalore persona që manifestojnë çrregullime psikike, të cilat mund të japin ide suicidale. Në varësi prej çrregullimit psikik, të cilin e manifeston, e bëjmë edhe planifikimin për trajtimin e personit që manifeston ide suicidale, sepse duhet të jemi shumë të kujdesshëm... Kur merret në konsideratë raportimi që bëhet për personat që kanë kryer vetëvrasje, duhet të kemi shumë kujdes, sepse kjo është shumë e dëmshme për shkak se raportimi për këto raste nuk duhet të jetë i detajuar, sepse, duhet të marrim në konsideratë faktin se gjatë kësaj periudhe, në shoqërinë tonë, mund të ketë edhe një numër i caktuar edhe i konsiderueshëm i personave që manifestojnë ide suicidale, por që s'e ka marrë forcën ende për ta kryer aktin dhe, në qoftë se tash mediat e raportojnë edhe me foto, edhe vendi ku ka ndodhur suicidi dhe mënyrën se si është kryer, do të zhvillojnë atë që quhet copycat ose sindromi i kopjimit, ku personat që manifestojnë ide suicidale, kopjojnë personin që veç e ka realizuar dhe për fat të keq mund të them që mediat mund të ndikojnë negativisht.. Ligji aktual për shëndetin mendor ka mangësi dhe këto mangësi edhe janë konstatuar nga Komisioni për Shëndetësi i Parlamentit të Kosovës. Ata i kanë dhënë rekomandimet ku duhet të ndryshohet dhe Ministria e Shëndetësisë e ka krijuar komisionin i cili veç e ka përfunduar draft-projektligjin për shëndetin mendor, i cili tash është veç në konsultime publike”, ka thënë Kutllovci.

Ndërkohë, drejtori i organizatës “Linja e Jetës”, Bind Skeja, ka deklaruar se kjo organizatë po përballet me vështirësi financiare dhe mungesë të stafit, çka ka detyruar shkurtimin e orarit të shërbimit. Prej orë 14:00 deri në 2:00 siç ka qenë orari, është detyruar të shkurtohet prej 18:00 deri në 22:00, shkak i këtij orari sipas tij, është që në këtë kohë ka më së shumti thirrje, me tre mbikëqyrës, pesë operatorë dhe 20 operatorë vullnetarë.

Ai ka bërë të ditur se gjatë muajve të fundit janë pranuar qindra thirrje për ndihmë, ndërsa mijëra komunikime janë realizuar përmes platformave digjitale.

Skeja ka theksuar se Kosova ende nuk ka një ligj apo strategji specifike për parandalimin e vetëvrasjes dhe se mungon bashkëpunimi formal me institucionet qendrore, pavarësisht trajnimeve që kjo organizatë u ofron institucioneve të sigurisë.

“Për nëntë muajt e parë kemi pasur diku 800 thirrje dhe nga fundi i vitit 2024 kemi hapur edhe mundësinë për të shkruar përmes chat një aplikacion, aty kemi pasur më shumë diku 3-4 mijë chats, këtu nuk reflektojnë domosdoshmërisht individ unik në sensin që secila thirrje është prej një personi tjetër, ka qenë që personi i njëjtë na ka thirrur disa herë, nuk mundemi me identifiku shkaku që ruajmë anonimitetin. Brenda gjashtë muajve të parë të 2025 kemi përcjellë se sa ka pasur thirrje të humbura që kanë tentuar me na thirrë por nuk kemi pasur mjaftueshëm staf për tu përgjigjur, janë diku 160 thirrje... Kemi mbërri në një situatë, nuk kemi para për me e vazhdua linjën e jetës ashtu siç e kemi menduar, andaj është dashur të shkurtohet orari.. 7:58 Nuk e di një politikë që ka kaluar për parandalim të vetëvrasjes edhe nuk është që ka strategji për këtë ligji për shëndetin mendor nuk e cek askund vetëvrasjen”, ka thënë Skeja.

Nga ana tjetër, psikologu Kristian Halilaj ka shpjeguar se gjendjet e gjata depresive, humbja e motivimit dhe mendimet destruktive janë faktorë kyç që e çojnë një individ drejt krizave të rënda psikologjike. Ai ka theksuar se trajtimi profesional dhe mbështetja psikologjike janë të domosdoshme, pasi ndihma familjare shpesh nuk mjafton për të përballuar këto gjendje.

“Një fazë e gjatë në një gjendje depresive dhe humbje e motivit për jetën dhe kontaktit, mendime destruktive dhe shkatërruese të një personi e determinojnë rrugëtimin e tij për një vetëvrasje dhe kjo është si një lloj zgjidhje për me u largu nga boshllëku që një person në një gjendje krize dhe depresive e sheh si një lloj zgjidhje të përfundimit të dhimbjes.. 6:27 Këta persona kryesisht nevojitet të marrin trajtim psikologjik dhe me pas ndihmë profesionale, sepse ndihma familjare shpesh është e mangët për të përforcuar sistemin e vlerave dhe vetëbesimit që mundet me pas një person në gjendje depresive”, ka thënë Halilaj.

Sipas të dhënave të Policisë së Kosovës, gjatë vitit 2025, 13 persona kanë kryer vetëvrasje, ndërkohë në 2024 19 persona e 2023 42 persona kanë kryer një akt të tillë.

Nëse keni mendime suicidale apo ndjeheni në një gjendje depresive vizitoni psikologun apo thirrni në Linjën e Jetës pa pagesë në 0800 12345 ose shkruaj në chat si person anonim, raporton KP.