Shkalla totale e fertilitetit në Bashkimin Evropian, e cila tregon numrin e lindjeve të gjalla për grua, ra në nivelin e saj më të ulët në më shumë se gjashtë dekada.

Shkalla është pothuajse përgjysmuar gjatë 60 viteve të fundit, duke rënë nga 2.62 në vitin 1964 në 1.34 në vitin 2024.

Dhe shkalla totale e fertilitetit ndryshon shumë në të gjithë Evropën në vitin 2024, duke filluar nga 1.01 në Maltë në 1.72 në Bullgari brenda BE-së.

Pra, cilat vende kanë shkallët më të larta dhe më të ulëta të fertilitetit total (TFR) në të gjithë Evropën? Cilat vende kanë parë rëniet më të mëdha të shkallëve të fertilitetit? Cilët faktorë po i nxisin këto rënie?

Sipas një shkrimi të Euronews, përcjell Telegrafi, TFR në BE ka qenë nën nivelin e zëvendësimit prej 2.1 lindjeve të gjalla për grua që nga mesi i viteve 1970, sipas Bankës Botërore.

BE-ja nuk është vetëm: Një rënie globale e fertilitetit

“Ajo që po vërejmë në BE për sa i përket rënies së TFR-së është përgjithësisht ajo që do të pritej bazuar në teorinë e tranzicionit demografik, ku qasja në arsim, kontracepsioni dhe një sërë kovariantesh të tjera po ndikojnë në trendet e fertilitetit dhe përbërjet e popullsisë me kalimin e kohës”, tha një zëdhënës i Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) për Evropën për Euronews Health.

Zëdhënësi theksoi se BE-ja nuk është një rast i izoluar.

Numri i vendeve dhe territoreve në të gjithë botën me një TFR nën nivelin e zëvendësimit prej 2.1 parashikohet të rritet nga rreth gjysma në vitin 2018 (103 nga 204) në 155 deri në vitin 2050 dhe në 198 deri në vitin 2100, duke tejkaluar 97 përqind.

Midis rreth 40 vendeve evropiane në listë, të gjitha janë nën këtë nivel që nga viti 2024 sipas Eurostat. Mali i Zi ka shkallën më të lartë të fertilitetit me 1.75, i ndjekur nga Bullgaria (1.72), Gjeorgjia (1.69), Shqipëria dhe Serbia (të dyja 1.64).

Franca kryeson normat e fertilitetit midis ekonomive të mëdha

Franca ka normën më të lartë të fertilitetit midis ekonomive të mëdha të Evropës, me 1.61.

Mbretëria e Bashkuar (1.56) është afër këtij niveli, megjithëse të dhënat e fundit të disponueshme janë nga viti 2023 dhe mund të jenë më të ulëta për vitin 2024. Në Angli dhe Uells, norma është më e ulët në 1.41, sipas ONS.

Gjermania është pak mbi mesataren e BE-së me 1.36. Spanja (1.10) ka normën më të ulët të fertilitetit jo vetëm midis ekonomive më të mëdha, por edhe të dytën më të ulët në përgjithësi, e ndjekur nga Italia (1.18).

Në Turqi, vendi më i populluar midis anëtarëve të BE-së dhe vendeve kandidate, norma e fertilitetit është 1.48 pas një rënieje të ndjeshme gjatë dekadës së fundit.

Në vendet nordike, Islanda (1.56) renditet më lart, e ndjekur nga Danimarka (1.47), Norvegjia (1.45) dhe Suedia (1.43). Finlanda (1.25), megjithatë, ka një normë më të ulët, duke rënë nën mesataren e BE-së.

Ndër vendet e tjera, numri i lindjeve të gjalla për grua është 1.47 në Irlandë, 1.44 në Belgjikë, 1.41 në Hungari, 1.31 në Austri, 1.24 në Greqi dhe 1.14 në Poloni.

Pse ndryshojnë normat e fertilitetit në të gjithë Evropën?

"Shpjegimi i ndryshimeve ndërkombëtare në fertilitet mbetet sfidues, veçanërisht sepse shumë faktorë që më parë shpjegonin ndryshimet midis vendeve duket se janë dobësuar vitet e fundit", ka thënë Dr. Julia Hellstrand nga Universiteti i Helsinkit.

"Për shembull, vendet nordike me politika relativisht bujare familjare kanë përjetuar gjithashtu rënie shumë të forta të fertilitetit, duke sugjeruar që vetëm mbështetja e politikave nuk mund të shpjegojë trendet aktuale".

A ndihmojnë politikat në mbajtjen e normave të larta të fertilitetit?

Zëdhënësi i OBSH-së për Evropën vuri në dukje se përveç arsimit dhe qasjes në kontracepsion, faktorët që lidhen me strehimin e përballueshëm, madhësinë e banesave, konsideratat e hipotekës, kostot e lindjes dhe rritjes së një fëmije, aftësia për të balancuar punën dhe lindjen e fëmijëve, ndër konsiderata të tjera socio-ekonomike, ndikojnë në vendimet riprodhuese të njerëzve.

Shumë qeveri kanë zbatuar politika shumësektoriale dhe/ose të larmishme për t'u mundësuar njerëzve të realizojnë preferencat e tyre të fertilitetit. Shembuj janë pagesat direkte për lindjen e fëmijëve, përfitimet tatimore, kujdesi i subvencionuar për fëmijët në vitet e para dhe leja prindërore, ndër të tjera.

"Megjithatë, provat në lidhje me shkallën dhe qëndrueshmërinë e efekteve të këtyre ndërhyrjeve në TFR në të gjithë Evropën janë të pasigurta", tha zëdhënësi.

Ndryshimi i shkallës së fertilitetit në 10 vitet e fundit

Duke parë se si kanë ndryshuar shkallët e fertilitetit gjatë dekadës së kaluar, nga viti 2014 deri në vitin 2024, vetëm disa vende kanë regjistruar rritje, ndërsa shumë të tjera kanë parë rënie të ndjeshme. Në BE, ajo ra nga 1.54 në 1.34, një rënie prej 0.20 në terma absolutë.

Turqia dallohet me rënien më të madhe, me 0.69 në terma absolutë, ose 32 përqind, duke rënë nga 2.17 në 1.48.

Rënia gjithashtu tejkaloi 0.35 në disa vende, duke përfshirë Finlandën dhe Lituaninë (të dyja 0.46), Suedinë (0.45), Irlandën (0.42), Letoninë (0.41), Francën (0.39), Islandën dhe Maltën (të dyja 0.37) dhe Estoninë (0.36).

“Në Finlandë, lindshmëria ka përjetuar një nga rëniet më të mprehta në Evropë, një zhvillim që shpesh konsiderohet i çuditshëm duke pasur parasysh kuadrin relativisht të fortë të politikave familjare të vendit”, tha Hellstrand. /Telegrafi