Për dekada të tëra, televizioni është konsideruar si zëdhënësi kryesor i propagandës. Megjithatë, epoka dixhitale ka nxjerrë në pah një instrument të ri dhe potencialisht më të rrezikshëm ndikimi: videolojërat.

Nën maskën e argëtimit, ato formësojnë botëkuptimet dhe narrativat politike, duke e bërë propagandën delikate, të shkallëzueshme dhe efektive.

Ndryshe nga mediat pasive, videolojërat u ofrojnë lojtarëve jo vetëm një histori, por edhe një përvojë në të cilën ata marrin pjesë aktive.

Si rezultat, mesazhet ideologjike të ngulitura në rrëfim dhe mekanikë mund të përvetësohen më thellë sepse ato ndihen të natyrshme në botën e lojërave.

Kjo ka rëndësi duke pasur parasysh afërsisht 3.3 miliardë lojtarë në të gjithë botën në industri, me ata të moshës 18-34 vjeç që përbëjnë rreth 38% të audiencës.

Bindje e padukshme në botët interaktive

Ndikimi i videolojërave shtrihet përtej komplotit dhe grafikës. Ai vepron nëpërmjet rrjeteve sociale të lojtarëve, angazhimit interaktiv me botën e lojës dhe sistemeve simbolike që përforcohen vazhdimisht për të konsoliduar perceptime të veçanta.

Të marra së bashku, këto karakteristika i bëjnë lojërat një medium të fuqishëm për formësimin e bindjeve, shpesh pa vetëdijen e vetëdijshme të lojtarit.

Formimi i komunitetit dhe efekti ‘brenda grupit’

Lojërat video krijojnë komunitete globale që bashkojnë miliona njerëz. Forumet, bisedat brenda lojës, turnetë dhe festivalet nxisin kultura të dallueshme me gjuhën, shakatë, simbolet dhe ritualet e tyre. Vetë zhargonet e lojtarëve shpesh sinjalizojnë anëtarësim ‘brenda grupit’. Në këtë mjedis, integrimi shoqëror bëhet një kanal i fuqishëm ndikimi: sa më të forta të jenë lidhjet, aq më i madh është besimi në informacionin që qarkullon brenda komunitetit.

Mesazhet nga ‘personat e brendshëm’ vlerësohen më pak në mënyrë kritike, edhe kur ato mbartin rrëfime ideologjikisht të anshme ose të dëmshme. Në platforma të tilla si Fandom, Reddit ose Steam Community, diskutimet e strukturuara mund të konsolidojnë interpretimet e përbashkëta të ngjarjeve brenda lojës dhe, nën maskën e analizës së komplotit ose ‘mendimeve personale’, të ndërtojnë gradualisht rrëfime që më vonë shërbejnë si kanale për ndikim ideologjik.

Zhytje e plotë dhe iluzioni i zgjedhjes

Botët e lojërave krijojnë sistemet e tyre të vlerave dhe normave, brenda të cilave lojtari bashkëvepron me idealet përmes narrativës dhe mekanikës. Lojtari merr vendime dhe merr shpërblime ose ndëshkime, duke mësuar logjikën e brendshme të lojës. Ajo që është thelbësore është që këto mesazhe të perceptohen si rezultat i zgjedhjes personale. Edhe kur liria e veprimit është e kufizuar nga korniza të paracaktuara, ndjenja e kontrollit forcon pranimin e modeleve të sjelljes së përshkruar.

Ky efekt është veçanërisht i dukshëm në franshizat afatgjata, ku lojtarët kthehen në të njëjtin univers për vite me radhë, duke u zhytur vazhdimisht në narrativa të njohura. Në këtë mënyrë, formohet besnikëria afatgjatë jo vetëm ndaj markës, por edhe ndaj konstrukteve ideologjike përmes të cilave përcillen imazhet e armikut, drejtësisë dhe konfliktit.

Simbolet, përsëritja dhe pseudo-realiteti

Ndërgjegjja njerëzore tenton ta thjeshtojë realitetin kompleks përmes simboleve. Në videolojërat, çdo element mbart kuptim të koduar që nuk kërkon shpjegim. Përsëritja e këtyre simboleve amplifikon efektin e së vërtetës iluzore: informacioni i njohur duket më i besueshëm pas vetëm disa takimeve. Kur mesazhet propagandistike integrohen në mekanikën e lojës ose në rrëfim, ato perceptohen jo si ndikim i jashtëm, por si një pjesë organike e logjikës së botës.

Meqenëse videolojërat shoqërohen me një hapësirë ​​të sigurt për kohën e lirë, mendimi kritik zvogëlohet. Lojtari nuk pret manipulim dhe pranon lehtësisht rrëfime historike të shtrembëruara ose imazhe stereotipike të armikut. Kjo është veçanërisht karakteristikë e lojërave që modelojnë luftërat, qeverisjen shtetërore ose konfliktet globale. Këtu, kufiri midis rindërtimit dhe manipulimit bëhet i paqartë. Narrativa nuk analizohet. Ajo jetohet si një përvojë personale.

Një industri nën kontrollin e Kremlinit

Federata Ruse ishte ndër të parat që njohu potencialin e videolojërave si një mjet ndikimi ideologjik. Brenda kuadrit të konceptit të ‘autoritarizmit dixhital’, industria e lojërave po integrohet gradualisht në aparatin shtetëror të informacionit. Kjo nuk fshihet as në nivelin më të lartë. Presidenti rus Vladimir Putin ka deklaruar hapur se lojërat duhet të ekzistojnë në kryqëzimin e artit dhe arsimit dhe të shërbejnë për të rritur individët në frymën e patriotizmit.

Për të zbatuar këtë politikë, Kremlini po ndërton një ekosistem të mbyllur në të cilin projektet ideologjikisht besnike marrin mbështetje financiare dhe administrative. Një element qendror i këtij sistemi është Instituti për Zhvillimin e Internetit, një organizatë e përfshirë në listat e sanksioneve të BE-së si një entitet propagande. Është ky organ që shpërndan miliarda rubla në subvencione shtetërore për krijimin e përmbajtjes dixhitale “patriotike”. Vetëm për periudhën 2025-2027, është planifikuar financim prej 3.4 miliardë rublash.

Në të njëjtën kohë, shteti po ndjek autonominë teknologjike: zhvillimin e motorëve të lojërave vendase si Nau Engine i VK-së, platforma alternative për shpërndarjen e lojërave dhe madje edhe promovimin e një konsole lojërash të pronarit. Njëkohësisht, censura po intensifikohet, ndërsa autoritetet përpiqen të ndalojnë lojërat që, sipas tyre, përmbajnë një ‘përfaqësim të shtrembëruar’ të historisë ose të vendit të Rusisë në botë. Si rezultat, po formohet një hapësirë ​​dixhitale e kontrolluar në të cilën lejohet vetëm përmbajtja e miratuar ideologjikisht.

Veçanërisht shqetësuese është përdorimi i videolojërave për të formësuar një botëkuptim të militarizuar midis fëmijëve dhe adoleshentëve. Institucionet shtetërore dhe lëvizjet e kontrolluara nga qeveria janë të përfshira në mënyrë aktive në këtë proces. Lëvizja rinore ushtarako-patriotike ‘Yunarmiya’, e cila numëron më shumë se 1.75 milion pjesëmarrës, integron sportet elektronike dhe videolojërat në aktivitetet e saj, duke kombinuar argëtimin me temat ushtarake.

Disa lojëra funksionojnë në mënyrë efektive si manuale stërvitjeje. Ushtria ruse rekomandon lojëra taktike me të shtëna si Squad 22: ZOV për kadetët dhe anëtarët e Yunarmiya. Këto lojëra rikrijojnë operacione të vërteta luftarake në Ukrainë, duke përfshirë fushatat ‘Mariupol’ dhe ‘Avdiivka’, me rrëfime të qarta pro-Kremlinit dhe simbolikë Z. Lufta në këtë format nuk paraqitet si një tragjedi, por si një aventurë heroike në të cilën dhuna normalizohet dhe agresioni justifikohet.

Si rezultat, videolojërat në Rusi po pushojnë së qeni një produkt kulturor neutral. Ato po bëhen një instrument i fuqisë së butë i aftë për të formësuar besnikërinë ndaj regjimit, për të përforcuar interpretimet historike të dëshiruara dhe për të përgatitur brezat e rinj për ta perceptuar luftën si një gjendje natyrore. Injorimi i kësaj sfere është një gabim strategjik, pasi para syve tanë po shfaqet një front i ri, shumë efektiv i luftës së informacionit – i heshtur, interaktiv dhe për këtë arsye veçanërisht i rrezikshëm.

Radikalizimi i nxitur nga komuniteti në hapësirat e lojërave të fatit

Platformat e lojërave, veçanërisht Steam, janë bërë jo vetëm hapësira për argëtim, por edhe infrastrukturë për ndikim ideologjik. Steam u lejon përdoruesve të shkëmbejnë recensione, të diskutojnë dhe publikojnë materialet e tyre rreth lojërave, të angazhohen në debate dhe të krijojnë modifikime. Në vitin 2025, platforma u vizitua nga afërsisht 132 milionë përdorues në muaj dhe 69 milionë çdo ditë. Në të njëjtën kohë, në platformë formohen komunitete në të cilat përdoruesit bashkëveprojnë kryesisht me ata që ndajnë pikëpamjet e tyre.

Në kushte të tilla, edhe idetë margjinale ose radikale fitojnë terren, duke formuar dhoma jehone – mjedise informacioni në të cilat pikëpamjet alternative injorohen dhe reflektimi kritik praktikisht mungon. Hulumtimet nga Lidhja Kundër Shpifjes – një organizatë për të drejtat civile që lufton antisemitizmin – regjistruan më shumë se 1.8 milion raste të përmbajtjes ekstremiste ose të urrejtjes në Steam, duke përfshirë simbole naziste, raciste dhe militariste.

Me rëndësi të veçantë është propaganda Z, e cila maskohet si humor, materiale të krijuara nga fansat ose modifikime të lojës. Përmes nofkave, avatarëve, diskutimeve brenda lojës dhe udhëzuesve, përhapen mesazhe ideologjike që normalizojnë luftën, lavdërojnë ushtarët rusë dhe çnjerëzojnë ukrainasit. Kjo përmbajtje rrallë perceptohet si propagandë. Ajo paraqitet si pjesë e kulturës së komunitetit dhe një ‘mendim alternativ’, i cili zvogëlon vetëdijen kritike të lojtarëve.

Kështu, videolojërat nuk janë më një hapësirë ​​neutrale për argëtim dhe gjithnjë e më shumë kryejnë funksionin e një mjedisi për socializim, formimin e identitetit dhe normalizimin e dhunës. Përmes mekanikës së lojës, komuniteteve, simbolizmit dhe narrativave përsëritëse , ato janë të afta të përforcojnë në mënyrë delikate qëndrimet ideologjike, të ulin të menduarit kritik dhe të formësojnë besnikërinë ndaj projekteve politike agresive. Një kërcënim i veçantë qëndron në faktin se ky ndikim maskohet si kulturë, humor dhe ‘zgjedhje e lirë’, dhe për këtë arsye rrallë perceptohet si propagandë. Në epokën dixhitale, lufta për vetëdije zhvillohet jo vetëm në ekranet e lajmeve, por edhe në botët virtuale ku lufta mund të fillojë me shtypjen e butonit ‘Fillimi’.

Në dritën e këtyre dinamikave, parandalimi duhet të shkojë përtej heqjeve reaktive dhe në vend të kësaj të ndërtojë monitorim të vazhdueshëm dhe të bazuar në prova të lojërave për narrativa dhe simbole ideologjike që normalizojnë agresionin ose legjitimojnë dhunën. Një hap praktik është miratimi i një liste kontrolli të standardizuar nga ekspertë për të shënuar treguesit e rrezikut, siç janë riformulimi historik, narrativat e kërcënimeve të njëanshme, stereotipet çnjerëzore. Masat e transparencës janë gjithashtu thelbësore: kërkojnë zbulim të qartë të vendit të origjinës së një loje, rrjedhave të financimit dhe çdo lidhjeje këshillimore ose promovuese me aktorët shtetërorë ose përfaqësues. Platformat duhet ta zgjerojnë qeverisjen në shtresat e komunitetit – forume, biseda, rrjedha – ku propaganda dhe gjuha e urrejtjes shpesh amplifikohen dhe të zbatojnë rrugë të qëndrueshme moderimi dhe raportimi atje.

Ndërgjegjësimi publik duhet të përshtatet me median interaktive, duke i pajisur përdoruesit për të njohur narrativat e njëanshme, për t’u shkëputur nga komunitetet e radikalizuara dhe për të raportuar përpjekjet për të nxitur veprime në botën reale nën maskën e lojës.

Qeveritë mund të mbështesin kapacitete të pavarura monitorimi që kombinojnë ekspertizën teknike me analizën ligjore dhe të të drejtave të njeriut, veçanërisht për përmbajtjen që buron nga mjedise autoritare.

Së fundmi, investimet në kërkime të vazhdueshme dhe arsim të fokusuar te të rinjtë për të kuptuar ndikimin dhe për të kalibruar ndërhyrjet proporcionale – nga etiketimi te kufizimet e synuara për përmbajtjen që është dukshëm manipuluese – mund të jenë të dobishme.

The Geopost