Një nip i Ajatollah Ruhollah Khomeinit, themeluesit të ndjerë të Republikës Islamike të Iranit, pritet të ketë një rol të rëndësishëm në diskutimet e klerikëve që do të vendosin kush do ta zëvendësojë Ajatollah Ali Khamenein si Udhëheqës Suprem.

Vrasja e Khameneit, 86 vjeç, në një sulm të përbashkët SHBA-Izrael, e ka bërë edhe më urgjente çështjen e pasardhësit të tij, një debat i kahershëm për të cilin nuk kishte qartësi pavarësisht moshës së tij.

Hasan Khomeini është më i dukshmi nga 15 nipërit e Ajatollahut të ndjerë dhe shihet si një figurë relativisht e moderuar brenda establishmentit klerikal iranian. Ai gëzon lidhje të ngushta me reformistët, përfshirë ish-presidentët Mohammed Khatami dhe Hassan Rouhani, të cilët ndoqën politika të angazhimit me Perëndimin gjatë mandatit të tyre.

Khomeini, 53 vjeç, ka një rol simbolik në jetën publike si kujdestar i mauzoleumit të gjyshit të tij në jug të Teheranit. Ai nuk ka shërbyer kurrë në qeveri.

Disa politikanë në Iran e kanë parë atë si rival të linjës së ashpër që fitoi ndikim nën Khamenein, veçanërisht të birit të tij, Mojtaba.

Argumentet për një pasardhës më të moderuar morën hov pas trazirave që përfshinë Iranin në janar, si një mënyrë për të forcuar Republikën Islamike përballë pakënaqësisë në rritje.

Edhe pse besnik ndaj Republikës Islamike të themeluar pas rrëzimit të Shahut në 1979, Khomeini ka një histori thirrjesh për reforma dhe herë pas here ka shprehur pakënaqësi ndaj autoriteteve.

Në vitin 2021, ai kritikoi Këshillin e Gardianëve pasi ky ndaloi reformistët të kandidonin për president, duke hapur rrugën për fitoren e Ebrahim Raisit, i cili vdiq në një aksident helikopteri në vitin 2024.

“Atë nuk mund të ma zgjedhësh ti dhe të më thuash të votoj për të!” tha Khomeini në atë kohë.

Ai gjithashtu kërkoi llogaridhënie pas vdekjes së Mahsa Aminit, një vajzë e re iraniane, në vitin 2022, pasi u arrestua nga policia e moralit për shkelje të kodit të veshjes.

Autoritetet “duhet të japin llogari në mënyrë transparente dhe të saktë për atë që i ka ndodhur kësaj vajze 22-vjeçare nën pretekstin e ‘udhëzimit dhe edukimit’,” tha ai.

Megjithatë, duke reflektuar besnikërinë që kishte ndaj sistemit, ai kritikoi protestuesit që brohorisnin kundër Khameneit.

Gjatë trazirave të dhjetorit dhe janarit, më vdekjeprurëset që nga revolucioni i vitit 1979, ai u rreshtua pas establishmentit, akuzoi protestuesit si shërbëtorë të Izraelit, mori pjesë në një marshim pro-qeveritar dhe krahasoi dhunën me veprimet e Shtetit Islamik.

Në një letër ngushëllimi, Khomeini tha se Khamenei do të mbetet “heroi i popullit iranian dhe i myslimanëve”, duke shtuar: “Populli fisnik i Iranit do të ecë sërish në rrugën e Imam Khomeinit duke e kapërcyer këtë ngjarje.”

‘Teolog progresist’

Një mik i ngushtë i Khomeinit e përshkroi atë në vitin 2015 si teolog progresist, veçanërisht për çështje të muzikës, të drejtave të grave dhe lirisë sociale. Ai ndjek trendet në rrjetet sociale dhe është i interesuar si për filozofinë perëndimore, ashtu edhe për mendimin islamik.

Bashkëshortja e tij, Sayyeda Fatima, është vajza e një Ajatollahu, dhe ata kanë katër fëmijë.

Disa reformistë e nxitën të kandidonte për president në vitin 2012, por ai refuzoi.

Khomeini mbështeti qeverinë e Rouhanit që negocioi marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, e cila uli sanksionet në këmbim të kufizimeve mbi programin bërthamor, derisa presidenti amerikan Donald Trump e anuloi atë në vitin 2018. Ai ka folur hapur për vështirësitë ekonomike që iranianët kanë përjetuar gjatë viteve të sanksioneve.

I ndaluar të kandidojë për Asamblenë e Ekspertëve

Një dekadë më parë, Khomeini kërkoi të kandidonte për Asamblenë e Ekspertëve, organi që zgjedh Udhëheqësin Suprem.

Fillimisht mori miratimin e Khameneit, i cili raportohet se i dha bekimin duke e paralajmëruar të mos dëmtonte emrin e gjyshit të tij. Por më pas u skualifikua nga Këshilli i Gardianëve.

Edhe pse zyrtarisht u përmendën kredencialet fetare, Khomeini mban titullin Hoxhatoleslam, një nivel më poshtë se Ajatollah. Kjo lëvizje u pa si përpjekje për të penguar një sfidë nga kampi reformist.

Në vitin 2008, ai u pa gjerësisht si kritik ndaj Gardës Revolucionare, kur tha se ata që pretendojnë besnikëri ndaj trashëgimisë së gjyshit të tij duhet të ndjekin urdhrin e tij që ushtria të mos përzihej në politikë. Megjithatë, ai gëzon lidhje të ngushta me Gardën, forcë elitare e ngarkuar me mbrojtjen e Revolucionit Islamik.

Gjatë luftës ajrore 12-ditore mes Izraelit dhe Iranit vitin e kaluar, Khomeini i shkroi Khameneit duke lavdëruar udhëheqjen e tij dhe duke thënë se raketat iraniane ishin bërë një makth për Izraelin dhe burim krenarie për kombin iranian, sipas faqes iraniane Jamaran.

Khomeini e ka përshkruar Izraelin si “regjimi i keq sionist” dhe “një tumor kancerogjen” i mbështetur nga Perëndimi, duke thënë se bota myslimane duhet të forcohet për të përballuar sionizmin.

Ai flet rrjedhshëm arabisht dhe anglisht, si dhe ka qenë futbollist i pasionuar deri në moshën 21 vjeç, kur gjyshi i tij e dërgoi në qytetin e Qomit për të studiuar teologji islame.